కూతుళ్లకు రోల్‌ మోడల్స్‌ ..... రోల్‌ మోడల్‌ ఫాదర్స్‌

నేడు ఆడ పిల్లల సంరక్షణలో తల్లితో పాటు తండ్రి కూడా ప్రముఖ పాత్ర వహిస్తున్నాడు. ఆడ పిల్లల ఆలానాపాలనలో తల్లితో పాటు తండ్రి కూడా ముందుంటున్నాడు. ఒకప్పుడు పిల్లల పెంపకం, వారిని ఆలనాపాలనా అంతా తల్లిదే బాధ్యత అని భావిస్తుండేవారు. నేడు కాలం మారింది. దాంతో పాటు తండ్రులు కూడా తమ కూతుళ్లను చక్కగా పెంచి వారిని ఉన్నత స్థానాల్లో నిలుపుతున్నారు. తమ కూతుళ్లకు రోల్‌ మోడల్స్‌గా నిలుస్తూ తామున్న రంగంలో వారిని కూడా పైకి తీసుకువస్తున్నారు. ఇటువంటి వారిలో సినీ రంగాన్ని తీసుకుంటే ప్రముఖ నటుడు, నిర్మాత మోహన్‌బాబు, దక్షిణాది సూపర్‌స్టార్‌ రజనీకాంత్‌, విలక్షణ నటుడు కమల్‌హాసన్‌లు తమ కూతుళ్లు మంచు లక్ష్మీ ప్రసన్న, సౌందర్య, శృతిహాసన్‌లను సినీ రంగంలో ఉన్నత స్థానానికి తీసుకువచ్చేందుకు వారిని అన్నివిధాలా ప్రోత్సహించారు. ఇక రాజకీయ రంగంలోనైతే జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ, బాబు జగ్జీవన్‌రాంలను ఆదర్శంగా తీసుకొని వారి కూతుళ్లు ఇందిరాగాంధీ, మీరాకుమారిలు ఉన్నత పదవుల్లో పేరు,ప్రతిష్టలు తెచ్చుకున్నారు.

నేడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా నవంబర్‌ 19న ప్రతి ఏటా అంతర్జాతీయ పురుషుల దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటున్నారు. 1999లో ట్రినిడాడ్‌ అండ్‌ టొబాగోలో ఈ దినోత్సవాన్ని జరుపుకోవడం ప్రారంభించారు. నేడు కరేబియన్‌ దీవులతో పాటు ఆస్ట్రేలియా, అమెరికా, ఆసియా, యూరప్‌, ఆఫ్రికా, నార్త్‌ అమెరికా దేశాలలో అంతర్జాతీయ పురుషుల దినోత్సవాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్నారు.

నెహ్రూ-ఇందిరాగాంధీ....
 

మన దేశ తొలి ప్రధాని జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ. ఆయన దేశ స్వాతంత్య్రోద్యమంలో మహాత్మా గాంధీతో కలిసి పాల్గొని దేశానికి స్వాతంత్రం తీసుకువచ్చేందుకు అహింసా మార్గంలో పోరాడారు. జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ భావి భారత దేశ నిర్మాణానికి బాటలు వేశారు. ఇక ఆయన కూతురిగా ఇందిరా ప్రియదర్శిని గాంధీ దేశ ప్రధానిగా తనదైన ముద్ర వేశారు.

తండ్రి అడుగుజాడల్లో నడుస్తూ దేశ ప్రధానిగా 1966 నుంచి 1977వరకు వరుసగా మూడు సార్లు, 1980 నుంచి 84 వరకు నాలుగవ సారి ప్రధానిగా కొనసాగారు. శ్రీలంక ప్రధానమంత్రి సిరిమావో బండారనాయకే తర్వాత ప్రపంచంలోనే ఎక్కువ సంవత్సరాల పాటు దేశ ప్రధానిగా కొనసాగిన మహిళగా రికార్డు సృష్టించారు. తన తండ్రి ప్రారంభించిన ప్రగతి విధానాలను ముందుకు కొనసాగించి దేశ అభివృద్దికి ఆమె ఎంతో కృషిచేశారు. నాటి సోవియట్‌ యూనియన్‌తో మన దేశానికి మంచి సంబంధాలను నెలకొల్పిన ఘనత ఆమెకు దక్కుతుంది.

జగ్జీవన్‌రాం-మీరాకుమార్‌
 

బడుగువర్గాల నాయకుడిగా, స్వాతంత్య్ర సమరయోధుడిగా పేరుతెచ్చుకున్న వ్యక్తి బాబు జగ్జీవన్‌ రామ్‌. బీహార్‌కు చెందిన ఆయన ఆలిండియా డిప్రెస్డ్‌ క్లాసెస్‌ లీగ్‌ను ప్రారంభించడంలో కీలక పాత్ర వహించారు. దేశ తొలి ప్రధాని జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ ప్రభుత్వంలో యంగెస్ట్‌ మినిస్టర్‌ అయిన ఆయన తొలి కేంద్ర కార్మిక శాఖమంత్రి. బడుగులకు సాంఘీక న్యాయం కోసం నిరంతరం పోరాడిన బాబు జగ్జీవన్‌రాం తన కూతురు మీరా కుమారిని సైతం తన అడుగుజాడల్లో నడిపించారు.

తండ్రిని ఆదర్శంగా తీసుకొని రాజకీయాల్లోకి వచ్చిన ఆమె అయిదుసార్లు పార్లమెంట్‌ సభ్యురాలిగా ఎంపికవ్వడం విశేషం. దేశ తొలి మహిళా స్పీకర్‌గా 2009 జూన్‌ 3న పదవీబాధ్యతలు స్వీకరించిన ఆమె నాటి నుంచి ఆ పదవిలో కొనసాగుతున్నారు. న్యాయవాది అయిన ఆమె 2004 నుంచి 2009 వరకు కేంద్ర సాంఘీక సంక్షేమ, సాధికారికత మంత్రిగా బడుగులకు సాంఘీక న్యాయం జరిగేందుకు తన వంతు కృషిచేశారు.

 

రజనీకాంత్‌-సౌందర్య...
 

దక్షిణ భారతదేశ సినీ సూపర్‌స్టార్‌ రజనీ కాంత్‌ గురించి తెలియని దక్షిణాది సినీ ప్రియులు ఉండరు. దక్షిణాది భాషలతో పాటు బాలీవుడ్‌లో సైతం పలు సూపర్‌హిట్‌ సినిమాల్లో నటించి ప్రేక్షకులను అలరిస్తున్న హీరో ఆయన. ఆసియాలోనే జాీచాన్‌ తర్వాత అత్యధికంగా పారితోషికం తీసుకున్న హీరోగా రజనీకాంత్‌ పేరు తెచ్చుకున్నారు. ఈ సూపర్‌స్టార్‌ తనయురాలే సౌందర్య.

ఆమె తన తండ్రిని ఆదర్శంగా తీసుకొని సినీ రంగంలోకి ప్రవేశించి సినీ నిర్మాతగా, ఫిల్మ్‌ గ్రాఫిక్‌ డిజైనర్‌గా, దర్శకురాలిగా పాపులారిటీ సంపాదించుకున్నారు. ఆమె పలు తమిళ చిత్రాలకు పనిచేసి ప్రత్యేక గుర్తింపును తెచ్చుకున్నారు. సినీ రంగంలో రాణించేందుకు రజనీకాంత్‌ తన కూతురును ఎంతగానో ప్రోత్సహించారు. ఓచర్‌ పిక్చర్‌ ప్రొడక్షన్స్‌ వ్యవస్థాపకురాలు, ఛీప్‌ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ అయిన సౌందర్య సినీ నిర్మాణ రంగంలో తనదైన శైలిని కనబరిచారు. 2007లో ఓచర్‌ స్టూడియోస్‌ వార్నర్‌ బ్రదర్స్‌ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకొని తమిళ చిత్రాల నిర్మాణం, డిస్ట్రిబ్యూషన్‌ చేస్తుండడం విశేషం.

తండ్రి మోహన్‌బాబు ప్రోత్సాహంతో సినీ నటిగా, నిర్మాతగా, టెలివిజన్‌ ెస్ట్‌గా నేడు లక్ష్మీ ప్రసన్న ఎంతో పాపులారిటీ సంపాదించారు. తండ్రిని ఆదర్శంగా తీసుకొని నటనా రంగంలో రాణిస్తున్న మంచు లక్ష్మి ఒకలెమా సిటీ యూనివర్సిటీలో థియేటర్‌ బ్యాచిలర్‌ డిగ్రీని పూర్తిచేశారు. అమెరికన్‌ టెలివిజన్‌ సీరీస్‌లు లాస్‌వెగాస్‌, డెస్పరేట్‌ హౌస్‌వైవ్స్‌లో నటించి పాపులారిటీ సంపాదించుకున్న నటీమణి ఆమె.

మోహన్‌బాబు-లక్ష్మిప్రసన్న...
 

టాలీవుడ్‌లో ప్రముఖ నటుడు, నిర్మాత మోహన్‌బాబు. మాజీ రాజ్యసభ సభ్యుడైన ఆయనకు 2007లో పద్మ శ్రీ అవార్డు దక్కింది. ఆయన కూతురే మంచు లక్ష్మీ ప్రసన్న. తండ్రి మోహన్‌బాబు ప్రోత్సాహంతో సినీ నటిగా, నిర్మాతగా, టెలివిజన్‌ హోస్ట్‌గా నేడు లక్ష్మీ ప్రసన్న ఎంతో పాపులారిటీ సంపాదించారు. సినీ రంగంలో తనకంటూ ఓ ప్రత్యేక స్థానాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. తన తండ్రిని ఆదర్శంగా తీసుకొని నటనా రంగంలో రాణిస్తున్న మంచు లక్ష్మి ఒకలహోమా సిటీ యూనివర్సిటీలో థియేటర్‌ బ్యాచిలర్‌ డిగ్రీని పూర్తిచేశారు. అమెరికన్‌ టెలివిజన్‌ సీరీస్‌లు లాస్‌వెగాస్‌, డెస్పరేట్‌ హౌస్‌వైవ్స్‌లో నటించి పాపులారిటీ సంపాదించుకున్న నటీమణి ఆమె. టయోటా, ఎఎఆర్‌పి, చెవ్రలెట్‌ కంపెనీల యాడ్స్‌లో సైతం దర్శనమిచ్చి మెరిసారు.

విలక్షణ నటుడైన తండ్రి కమల్‌హాసన్‌ బాటలో పయనిస్తూ శృతిహాసన్‌ నేడు సినీ నటిగా, గాయకురాలిగా, మ్యూజిక్‌ కంపోజర్‌గా రాణిస్తుండడం విశేషం. తండ్రి ప్రోత్సాహంతో ఆమె హిందీ, తెలుగు, తమిళ చిత్రాల్లో నటిస్తూ ప్రేక్షకులను అలరిస్తున్నారు. బాలనటిగా సినీ రంగ ప్రవేశం చేసిన ఆమె 2009లో లక్‌ సినిమా ద్వారా హీరోరుున్‌గా తన సినీ ెకరీర్‌ను ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత వాల్‌ డిస్నీ చిత్రం అనగనగా ఓ ధీరుడు చిత్రంలో మెరిసి అందర్నీ అలరించారు.

కమల్‌హాసన్‌-శృతిహాసన్‌...
 

భారతదేశ సినీ రంగంలో విలక్షణ నటునిగా కమల్‌హాసన్‌ పేరొందారు. దశావతారం వంటి సినిమాల్లో నట విశ్వరూపాన్ని ప్రదర్శించిన విశ్వ విఖ్యాత నటుడు ఆయన. ఈ పాపులర్‌ హీరో కూతురే శృతిహాసన్‌. సినీ రంగంలో తనకంటూ ఓ ప్రత్యేక స్థానాన్ని ఏర్పరచుకున్న తన తండ్రి బాటలో పయనిస్తూ ఆమె నేడు సినీ నటిగా, గాయకురాలిగా, మ్యూజిక్‌ కంపోజర్‌గా రాణిస్తుండడం విశేషం. ఇక తండ్రి కమల్‌హాసన్‌ ప్రోత్సాహంతో శృతిహాసన్‌ హిందీ, తెలుగు, తమిళ చిత్రాల్లో నటిస్తూ సినీ ప్రేక్షకులను అలరిస్తున్నారు. బాలనటిగా సినీ రంగ ప్రవేశం చేసిన ఆమె 2009లో లక్‌ సినిమా ద్వారా హీరోయిన్‌గా తన సినీ కెరీర్‌ను ప్రారంభించారు. ఆ తర్వాత వాల్‌ డిస్నీ చిత్రం అనగనగా ఓ ధీరుడు చిత్రంలో మెరిసి అందర్నీ అలరించారు.
 

ఒక మంచి పుస్తకం గ్లింప్సెస్‌ ఆఫ్‌ వరల్డ్‌ హిస్టరీ

1889 సంవత్సరం నవంబర్‌ 14న జన్మించిన చాచానెహ్రూ జన్మదినోత్సవాన్ని బాలల దినోత్సవంగా మనం జరుపుకుం టున్నాము. ఈ సందర్భంగా చాచా నెహ్రూ తన కుమార్తె ఇందిరాగాంధీకి చిన్నతనంలో ఎటువంటి బహుమతి ఇచ్చాడో తెలుసుకుందామా...

 

నెహ్రూ ఆయన తన కుమార్తె ఒకసారి ఇందిరకు భారతదేశచరిత్రతో పాటు ప్రపంచ చరిత్ర పట్ల అవగాహన కలిగించాలని సంకల్పించారు. ఇందుకోసం ఆయన జైలులో ఉన్నప్పుడు దొరికిన ఖాళీ సమయాన్ని సద్వినియోగం చేసుకున్నారు. ఆ సమయంలో ఆయన తన కుమార్తెకు రెండు మూడు రోజులకు ఒక ఉత్తరం చొప్పున మూడు నాలుగు సంవత్సరాలు నిరాటంకంగా వ్రాసారు. ఇవి మొత్తం 196 ఉత్తరాలు. ఈ జాబుల పరంపర 1930వ సంవత్సరం అక్టోబర్‌ నెలలో మొదలై 1933 ఆగస్ట్‌ వరకూ కొనసాగింది.

తదనంతర కాలంలో ఈ జాబులన్నీ ‘గ్లింప్సెస్‌ ఆఫ్‌ వరల్డ్‌ హిస్టరీ’ పేరుతో వేయి పేజీల ఒక పెద్ద గ్రంథంగా ప్రచురింపబడ్డాయి. ఆక్స్‌ ఫర్డ్‌ యూనివర్సిటీ ప్రెస్‌ వారు ఈ గ్రంథాన్ని చాలా కాలంపాటు సబ్సిడీ ధరకు అందించారు. ఐతే ఇటీవలి కాలంలో ఈ ప్రతులు మార్కెట్లో లభించడం లేదు. ప్రస్తుతం పెంగ్విన్‌ వారి ప్రతులే అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఐతే అవి కొంచెం ధర ఎక్కువ. నెహ్రూ గారి రచన కనుక ఈ పుస్తకం ఏ గ్రంథాలయంలోనైనా లభించగలదు. ఈ ఉత్తరాలు ఆంగ్ల భాషలో వ్రాయబడ్డాయి. ఐతే అవన్నీ పదమూడేళ్ళ వయసులో ఉన్న తన చిన్నారి కుమార్తెను ఉద్దేశించినవి కనుక నెహ్రూ వీటిలో చాలా సులువైన భాషనే ఉపయోగించారు.


జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ భారత దేశ తొలి ప్రధానిగా చేశారు. భారత స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో పాల్గొన్న ప్రముఖ నాయకుడు. పండిత్‌జీగా ప్రాచుర్యం పొందిన ఈయన రచరుుత, పండితుడు మరియు చరిత్రకారుడు కూడా. భారత రాజకీయలలో శక్తివంతమైన మూలపురుషూడు.

సాధారణమైన ఆంగ్ల భాషా పరిజ్ఞానం ఉన్నవారు సైతం వీటిని చదివి అర్ధం చేసుకోవచ్చు. ఈ గ్రంథం చదివేటప్పుడు నెహ్రూలో మనకు ఒక అంతర్జాతీయ స్థాయి నాయకుడు కాక తన కుమార్తెను ఒక గొప్ప నాయకురాలిగా తీర్చిదిద్దాలని తపనపడే ఒక తండ్రి మాత్రమే కనిపిస్తాడు. ఈ గ్రంథం ఏ మాత్రం విసుగనిపించదు. సంవత్సరాలను అవసరమైనంత మేరకే సాధ్యమైనంత తక్కువగా పేర్కొంటూ చరిత్రలో అసలేమి జరిగింది అన్నదానికే ప్రాధాన్యతనిస్తూ చాలా ఆసక్తికరంగా నెహ్రూ దీన్ని రచించారు. ఈ గ్రంథాన్ని చదివే కొద్దీ ఇంకా ఇంకా తెలుసుకోవాలనే తపనను మనలో కలుగజేస్తూ ఉంటుంది.


జవహర్‌ లాల్‌ నెహ్రూ ఈ గ్రంథంతో పాటు తన ఆత్మ కథ అయిన ‘యాన్‌ ఆటోబయోగ్రఫీ’ అనే గ్రంథాన్నీ మరియూ భారత దేశ చరిత్రను,దాని యొక్క పురాతన వైభవాన్ని, దాని ఘన సంస్కృతిని మిగతా ప్రపంచానికి తెలియచేయాలనే ఉద్దేశ్యంతో ‘డిస్కవరీ ఆఫ్‌ ఇండియా’ అనే గ్రంథాన్ని కూడా రచించారు. ఐతే ఈ మూడింటిలో ‘గ్లింప్సెస్‌ ఆఫ్‌ వరల్డ్‌ హిస్టరీ’ అనబడే ఈ గ్రంథమే అత్యంత ప్రజాదరణ పొందినది. ఈ గ్రంథం చదివిన తరు వాత ఎవరికైనా ప్రపంచ చరిత్ర గురించి పూర్తి అవగాహన కలుగుతుంది.

ఒక్క భారతదేశ యు వతకేగాక యావత్‌ ప్రపంచ దేశాలలోని యువత మొత్తానికీ ఉపయుక్తమయ్యే విధంగా ఈ ఉత్తరాలను రచించి నెహ్రూ ఒక అంతర్జాతీయ స్థాయి నాయ కుడిగా తన స్థానాన్నీ,స్థాయినీ ఇనుమడిం పేసు కున్నారు. పండిత్‌జీగా ప్రాచుర్యం పొందిన ఈయన రచయిత, పండితుడు మరియు చరిత్రకారుడు కూడా. భారత రాజకీయలలో శక్తివంతమైన నెహ్రూ - గాంధీ కుటుంబానికి ఈయనే మూలపురుషుడు. నెహ్రూ ఉత్తర్రపదేశ్‌ రాష్ట్రంలోని అలహాబాదు నగరం నందు జన్మించారు. స్వరూపరాణి, మోతీలాల్‌ నెహ్రూ దంపతులకు మొదటి సంతానం. వీరు కాశ్మీరుకు చెందిన సరస్వతి బ్రాహ్మణ కులమునకు చెందినవారు. న్యాయవాది ఉద్యోగం నిమిత్తం కుటుంబం అలహాబాదుకు వలస మార్చింది.


మోతీలాల్‌ న్యాయవాదిగా బాగా రాణించి, తన కుటుంబానికి సకల సంపదలు సమకూర్చారు. నెహ్రూ అయన తోబుట్టువులు అనంద్‌భవన్‌ అనే ఒక భవంతిలో ఉంటూ, దుస్తుల విషయంలో హావభావాల వ్యక్తీకరణలో పాశ్చాత్య నాగరికులవలె మెలిగేవారు. వీరంతా హిందీ, సంస్కృతంతో పాటు ఆంగ్లంలో కూడా తర్ఫీదు ఇవ్వబడ్డారు. నెహ్రూ 15 సంవత్సరాల వయస్సులో ఇంగ్లాండుకు పయనమయ్యాడు. అంతకముందు విద్యాబ్యాసం అంతా ఇంటి వద్ద... ఇంకా ప్రపంచవ్యాప్తంగా పేరొందిన పాఠశాలలందు జరిగింది. మొదట ఇంగ్లాండులో హారో పాఠశాలలో ఆ తరువాత ట్రినిటీ కళాశాలలో విద్యనబ్యసించారు నెహ్రూ. పుట్టడమే ధనికుడిగా పుట్టిన నెహ్రూ స్వాతంత్య్ర పోరాటానికి తన యావదాస్తిని ధారబోసి ఒక సాధారణ వ్యక్తివలే జీవించి ఎందరికో ఆదర్శప్రాయులయ్యారు.

అత్యున్నత సంపన్నులు ఈ అన్నదమ్ములు

మన దేశంలోనే అత్యంత శ్రీమంతుడు ముఖేష్‌ అంబానీ. ఫోర్బ్స్‌ మ్యాగజైన్‌ తాజా లిస్ట్‌ ప్రకారం ఆయన దేశంలోని ధనవంతులలో మెుదటిస్థానాన్ని ఆక్రమించారు. కానీ గత ఏడాదితో పోల్చుకుంటే ఈ ఏడాది అతని ఆస్తుల విలువ 13,860 కోట్ల రూపాయలు తగ్గింది. ఇక ముఖేష్‌ సోదరుడు అనిల్‌ అంబానీ గత ఆరు సంవత్సరాలుగా దేశంలోని కుబేరులలో టాప్‌ టెన్‌లో ఉండగా ఈ ఏడాది ఆ లిస్ట్‌ నుంచి దిగజారడం గమనార్హం. గత ఏడాది కాలంలో అనిల్‌ అంబాని ఆస్తుల విలువ బాగా తగ్గిపోవడమే ఇందుకు కారణం. దీంతో ఫోర్బ్స్‌ జాబితా ప్రకారం ఈ ఏడాది ముఖేష్‌ దేశంలోనే అత్యంత కుబేరుడిగా పేరుతెచ్చుకుంటే అనిల్‌ మాత్రం దేశంలోనే పెద్ద మెుత్తంలో ధనాన్ని పోగొట్టుకున్న ధనవంతుడిగా నిలిచారు. దేశంలోని అత్యంత శ్రీమంతులైన సోదరులుగా వీరిద్దరూ నేడు ప్రపంచంలోనే పేరుతెచ్చుకున్నారు.

ముఖేష్‌ అంబానీ
ప్రపంచంలోనే తొమ్మిదవ శ్రీమంతుడు...

దేశంలోని శ్రీమంతులలో మెుదటి స్థానాన్ని దక్కించు కున్నప్పటికీ గడిచిన సంవత్సర కాలంలో ముఖేష్‌ అంబానీ ఆస్తులు తగ్గారుు. ముఖేష్‌ అంబానీ సంపద విలువ ఏడాది కాలంలో 4.4 బిలియన్‌ డాలర్లు(రూ.13,860 కోట్లు) తగ్గింది. దీంతో ప్రస్తుతం ముఖేష్‌ సంపద విలువ 22.6 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరినట్లు ఫోర్బ్స్‌ వెల్లడించింది.

ముఖేష్‌ ధీరూభాయ్‌ అంబానీ దేశంలోనే పెద్ద వ్యాపారవేత్త. కంగ్లొమెరేట్‌ రిలయన్స్‌ ఇండస్ట్రీస్‌కు ఆయన చైర్మన్‌, మేనేజిం గ్‌ డైరెక్టర్‌. ఇండియాలోనే అతిపెద్ద ప్రైవేట్‌ సెక్టార్‌ ఎంటర్‌ప్రైజ్‌గా రిలయన్స్‌ పేరొందిందని ‘ఫార్చ్యూన్‌ 500’ మ్యాగజైన్‌లో పేర్కొ న్నారు. ఇక రిలయన్స్‌ ఇండీస్ట్రీస్‌లో ఆయన వ్యక్తిగత వాటా 48 శాతం. గత ఏడాది ఫోర్బ్స్‌ లిస్ట్‌ ప్రకారం ప్రపంచంలోనే శక్తివం తమైన వ్యక్తులలో 68వ స్థానంలో ముఖేష్‌ అంబాని నిలిచారు. ఈ ఏడాది ఆయన ఆస్తుల ప్రకారం ఆసియాలోనే రెండవ ధనవంతుడి గా ఆయన నిలవగా ప్రపంచంలోని శ్రీమంతులలో తొమ్మిదవ స్థానా న్ని ఆయన అలంకరించారు. 2007లో ఇండియన్‌ స్టాక్‌ మార్కెట్‌లో రిలయన్స్‌ గ్రూప్‌ కంపెనీల షేర్ల ధరలు విపరీతంగా పెరగడంతో ఆయ న ప్రపంచంలోని శ్రీమంతులలో ఒకరిగా నిలిచారు. ప్రస్తుతం ‘బ్యాంక్‌ ఆఫ్‌ అమెరికా కార్పొరేషన్‌’ బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ డైరెక్టర్స్‌ సభ్యులలో ఒకరైన ముఖే ష్‌ అంబానీ కౌన్సిల్‌ ఆన్‌ ఫారెన్‌ రిలేషన్స్‌లోని ఇంటర్నేషనల్‌ అడెవైజరీ బోర్డులో సభ్యుడిగా కొనసాగుతున్నారు.

తగ్గిన సంపద...
తాజాగా ఫోర్బ్స్‌ విడుదల చేసిన లిస్టులో ఆయన దేశంలోనే సంపన్నుడి గా తన స్థానాన్ని నిలబెట్టుకున్నారు. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా ప్రపంచ కుబేరుల జాబితాలో మొదటి స్థానం వైపునకు దూసుకెళ్తున్న ఆయనకు గత ఏడాది కాలం పూర్తిగా కలిసిరాలేదు. దేశంలోని శ్రీమంతులలో మొదటి స్థానాన్ని దక్కించుకున్నప్పటికీ గడిచిన సంవత్సర కాలంలో ఆస్తుల విలువ తగ్గింది. ముఖేష్‌ అంబానీ సంపద విలువ ఏడాది కాలంలో 4.4 బిలియన్‌ డాలర్లు(రూ.13,860 కోట్లు) తగ్గింది. దీంతో ప్రస్తుతం ముఖేష్‌ సంపద విలువ 22.6 బిలియన్‌ డాలర్లకు చేరినట్లు ఫోర్బ్స్‌ వెల్లడించింది.

వ్యక్తిగత జీవితం...

ముఖేష్‌ అంబానీకి భార్య నీతా అంబానీతో పాటు ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు. వారికి ముంబరుులో దేశంలోనే అత్యంత ఖరీదైన 27 అంతస్తుల భారీ భవంతి ఉంది. అంటిలియా అని పేరుపెట్టుకున్న ఈ భవనం విలువ 77మిలియన్ల యుఎస్‌ డాలర్లు.ముఖేష్‌ అంబానీకి భార్య నీతా అంబానీతో పాటు ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు. వారికి ముంబయిలో దేశంలోనే అత్యంత ఖరీదైన 27 అంతస్తుల భారీ భవంతి ఉంది. అంటిలియా అని పేరుపెట్టుకున్న ఈ భవనం విలువ 77మిలియన్ల యుఎస్‌ డాలర్లు. ఇండియన్‌ ప్రీమియర్‌ లీగ్‌లోని ముంబయి ఇండియన్స్‌ టీంకు ముఖేష్‌ యజమాని.


అవార్డులు, గౌరవాలు...
గత ఏడాది ఆసియా సొసైటి ముఖేష్‌ అంబానీని గ్లోబల్‌ విజన్‌ అవార్డుతో సన్మానించింది. అదే ఏడాది ఎన్డీటివి బిజినెస్‌ లీడర్‌ ఆఫ్‌ ద ఇయర్‌ అవార్డు, ఫైనాన్షియల్‌ క్రానికల్‌ బిజినెస్‌మ్యాన్‌ ఆఫ్‌ ద ఇయర్‌ అవార్డు, ఇండియన్‌ మర్చంట్స్‌ ఛాంబర్‌ జురాన్‌ క్వాలిటీ మెడల్‌ ఫర్‌ 2009 అవార్డు, యూనివర్సిటీ ఆఫ్‌ పెన్సిల్వేనియా స్కూల్‌ ఆఫ్‌ ఇంజినీరింగ్‌ అండ్‌ అప్లైడ్‌ సైన్స్‌ డీన్స్‌ మెడల్‌తో ఘనంగా సత్కరించాయి. 2007లో యునైటెడ్‌ స్టేట్స్‌-ఇండియా బిజినెస్‌ కౌన్సిల్‌ యునైటెడ్‌ స్టేట్స్‌-ఇండియా బిజినెస్‌ కౌన్సిల్‌ లీడర్‌షిప్‌ అవార్డుతో సన్మానించింది. ఇవేగాకుండా ఎన్నో అవార్డులు, సత్కారాలను ఆయన అందుకున్నారు.

అనిల్‌ అంబానీ
 
2004 నుంచి వరుసగా దేశంలోని పది మంది శ్రీమంతులలో ఒకరిగా నిలుస్తూ వస్తున్న అనిల్‌ అంబానీ ఈసారి ఆ లిస్ట్‌ నుంచి దిగజారారు. ఫోర్బ్స్‌ ధనవంతుల టాప్‌ టెన్‌ లిస్టులో ఆయనకు చోటు దక్కలేదు. గడిచిన సంవత్సర కాలంలో ఆయన సంపద 7.4 బిలియన్‌ డాలర్ల నుంచి 5.9 బిలియన్‌ డాలర్లకు తగ్గిపోవడమే ఇందుకు కారణం.

కాలం కలిసిరాలేదు...
ముఖేష్‌ అంబానీ ఈ ఏడాది కూడా దేశంలోని శ్రీమంతుల లో మొదటి స్థానాన్ని నిలబెట్టుకోగా ఆయన తమ్ముడు అనిల్‌ అంబానీ మాత్రం దేశంలోని ధనవంతుల టాప్‌ టెన్‌ లిస్టు నుంచి తప్పుకున్నారు. ఆయనకు గడిచిన సంవత్సరం ఏమా త్రం కలిసి రాలేదు. 2004 నుంచి వరసగా దేశంలోని పది మంది శ్రీమంతులలో ఒకరిగా నిలుస్తూ వస్తున్న అనిల్‌ అంబానీ ఈ సారి ఆ లిస్ట్‌ నుంచి దిగజారారు. సంవత్సర కాలం లో ఆయ న సంపద 7.4 బిలియన్‌ డాలర్ల నుంచి 5.9 బిలియన్‌ డాలర్లకు తగ్గిపోవడమే ఇందుకు కారణం. ఇక రిలయన్స్‌ అనిల్‌ ధీరూభా య్‌ అంబానీ గ్రూప్‌కు చైర్మన్‌ అనిల్‌ అంబానీ. పెన్సీల్వేని యాలోని వార్టన్‌ స్కూల్‌ ఆప్‌ ద యూనివర్సిటీ బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ ఓవర్సీస్‌ సభ్యుడిగా ఆయన కొనసాగుతున్నారు. కాన్పూర్‌ ఇండియన్‌ ఇనిస్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ టెక్నాలజీ, అహ్మదాబాద్‌ ఇండియన్‌ ఇనిస్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌ బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ గవర్నర్స్‌ సభ్యుడిగా వ్యవహరిస్తున్నారు.

వ్యక్తిగత జీవితం...
 
అనిల్‌ అంబానీ బాలీవుడ్‌ తార టీనా మునిమ్‌ను వివాహమాడా రు. ఈ దంపతులకు అన్మోల్‌, అన్షుల్‌ అనే ఇద్దరు కొడుకులు ఉన్నారు. ఇక మంచి రన్నర్‌ అయిన అనిల్‌ ముంబయి మారథాన్‌ రేసులో పాల్గొ న్నారు. ఇంగ్లీష్‌ ప్రీమియర్‌ లీగ్‌ క్లబ్‌కు అభిమాని అయిన ఆయన 2008లో ఆ క్లబ్‌ను కొనేం దుకు ప్రయత్నించా రు. ఇక 2004లో అనిల్‌ అంబానీ రాజ్య సభ సభ్యుడిగా ఎంపికయ్యారు. బిజెపి మద్దతులో ఎంపి పదవిని పొందారు. ప్రతిరోజు తెల్లవారుజామున 4 గం టలకు అనిల్‌ నిద్రలేస్తారు. ఆ తర్వాత వార్తాపత్రికల ను చూసి కొంత సేపు రన్నింగ్‌ చేస్తారు. ప్రతిరోజు ఆరు లీటర్ల నీటిని తప్పనిసరిగా తాగే అనిల్‌ అంబానీకి పావ్‌బాజీ అంటే ఎంతో ఇష్టం. ఆయనకు సొంతంగా పదమూడు సీట్ల బెల్‌ 412 హెలికాప్టర్‌ ఉంది. 2001లో దీన్ని కొన్నారు.


అవార్డులు...
2009లో ఇండియా టుడే పవర్‌ లిస్ట్‌లో అనిల్‌ అంబాని మూడవ స్థానాన్ని పొందారు. 2006లో టైమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా పోల్‌లో బిజినెస్‌ మ్యాన్‌ ఆఫ్‌ ద ఇయర్‌గా, 2003లో ఎంటివి యూత్‌ ఐకాన్‌ ఆఫ్‌ ద ఇయర్‌ అవార్డును సొంతం చేసుకున్నారు. 2002లో బాంబే మేనేజ్‌మెంట్‌ అసోసియేషన్‌ ఆయన్ని ద ఎంట్రప్రీన్యూర్‌ ఆఫ్‌ ద డికేడ్‌ అవార్డును అందజేసి సన్మానించింది. ఇవేగాకుండా పలు అవార్డులను సొంతం చేసుకున్నారు అనిల్‌ అంబానీ.

సృజనాత్మకతయే వీరి సంపద

నేటి గ్లోబలైజేషన్‌ కాలంలో డబ్బు కళ్లముందు కనబడుతూనే మాయమౌతుంది. సంపాదించిన డబ్బుని నిలుపుకోవడమే కాకుండా దాన్ని రెట్టింపు చేయడం కొంత కష్టమైన విషయం.వేల కోట్లల్లో టర్నోవర్‌ఉండే కంపెనీలపై కొన్ని లక్షలమంది ఆధారపడతారు. అలాంటి సంస్థను అనునిత్యం అభివృద్ధి పథంలో నడిపిస్తున్నారు నేటి మహిళలు.అంతే కాకుండా అత్యంత సంపన్నవంతమైన వ్యక్తులుగా అవతరిస్తున్నారు. ఇటీవలే ఫోర్స్బ్‌ మ్యాగజైన్‌ విడుదల చేసిన సంపన్న జాబితాలో పలువురు భారతీయ మహిళలు కూడా ఉన్నారు. వారి గురించి............

సావిత్రి జిందాల్‌
 
సావిత్రి జిందాల్‌ తన భర్త ఓం ప్రకాశ్‌జిందాల్‌ 2005లో మృతి చెందిన తరువాత ఆయన స్థానంలో కంపెనీ బాధ్యతలను చేపట్టి ప్రస్తుతం ‘జిందాల్‌ స్టీల్‌ అండ్‌ పవర్‌ లిమిటెడ్‌కు చైర్‌పర్సన్‌’గా కొనసాగుతున్నారు.గత నాలుగు సంవత్సరాల నుంచి భారతదేశంలోనే అత్యంత సంపదగల మహిళగా కొనసాగుతూనే ఉన్నారు.ఒ మ్యాగజైన్‌ ప్రకారం ఆమె సంపద విలువ దాదాపు 14.4 బిలియన్‌ డాలర్లుంటుందని అంచనా.గత ఏడాది ఆడాగ్‌ చైర్మన్‌ అంబాని మూడవస్థానం నుంచి ఆరవస్థానానికి చేరడంతో 13.3 బిలియన్‌ల డాలర్లతో ఏడవస్థానంలో నిలిచారు.ఫోర్బ్స్‌ మ్యాగజైన్‌ ప్రకారం 2011లో ప్రపంచంలోని అత్యంత సంపదకల వ్యక్తులలో 56వ స్థానాన్ని సంపాదించారు.జిందాల్‌ సంస్థ దేశంలోనే అత్యధిక స్టీల్‌ను ఉత్పత్తి చేసే సంస్థల్లో ఒకటి. వీటితో పాటు పవర్‌, మైనింగ్‌,ఆయిల్‌,గ్యాస్‌, మౌలికసదుపాయాల ల్పన వంటి కార్యకలాపాలను కొనసాగిస్తుంది.

ప్రోఫైల్‌..

పూర్తిపేరు  : సావిత్రి జిందాల్‌
పుట్టినతేది  : మార్చి20,1950
భర్త   : ఓ.పి.జిందాల్‌
ప్రస్తుత హోదా : జిందాల్‌ స్టీల్‌ అండ్‌ పవర్‌ లిమిటెడ్‌ 
    చైర్‌పర్సన్‌, హార్యాన విధాన సభ
    నుంచి ఎమ్‌ఎల్‌ఏ.
ర్యాంకు  : 56
బాధ్యతలు చేపట్టిన సం : 2005
సంపద  : 14.4 బిలియన్‌ డాలర్లు 

కిరణ్‌ మజుందార్‌ షా
 
భారతదేశంలో అత్యంత సంపన్నమైన మహిళలలో కిరణ్‌ మజుందార్‌ షా ఒకరు.ఆమె మొత్తం సంపద విలువు 9 వందల మిలియన్‌ డాలర్లు.భారతదేశంలో మొదటి బయోటెక్నాలజీ సంస్థ ‘బయోకాన్‌ లిమిటెడ్‌’ను కిరణ్‌ మజుందార్‌షా 1978లో ప్రారంభించారు.అయితే ఈ సంస్థకు నిధులను సమకూర్చడానికి ఏ బ్యాంకు ముందుకు రాలేదట. ప్రయత్నంలో భాగంగా ఐ.సి.ఐ.సి.ఐ వెంచర్‌ మాజీ చైర్మన్‌ నారాయణ్‌ వాగుల్‌ను సంప్రదించారు. ఈ ప్రాజెక్టు గురించి విని, అందులోని అంశాలను పరిశీలించాక ‘ ఇలాంటి ప్రాజెక్టులకు నిధుల సమకూర్చాలనే లక్ష్యంతోనే మేము ఈ వ్యాపారంలో ఉన్నాము’ అని తెలిపారట. కిరణ్‌ మజుందార్‌ తన పరిజ్ఞానాన్ని అమెరికన్‌ పండ్ల రసాల కంపెనీకి చెందిన ఓషియన్‌ స్ప్రేలో తను అభివృద్ధి చేసిన ఎంజైమ్స్‌ను వాడారు.నేటికీ అదే సాంకేతికతను వాడుతుండటం తనకు గర్వకారణం అని చెబుతుంటారు.తను అద్దెకు ఉంటున్న ఇంట్లోని గ్యారెజ్‌లో రూ.10వేలతో ప్రారంభమైన బయోకాన్‌ నేడు ప్రపంచంలోని టాప్‌-20 బయోటెక్నాలజీ కంపెనీలలో ఒకటిగా, బిలియన్‌ డాలర్‌ కంపెనీగా, ఆసియాలోనే అతిపెద్ద బయోఫార్మా కంపెనీగా అవతరించింది. ఐ.సి.ఐ.సి.ఐ వెంచర్‌ మాజీ చైర్మన్‌ నారాయణ్‌ వాగుల్‌ ఆమె గురించి తెలుపుతూ ‘ తన ఆత్మవిశ్నాసంపై ఎలాంటి సందేహం కలగలేదు. నా ఆఫీస్‌కు వచ్చి నాతో అరగంట తన ప్రాజెక్టు గురించి, తన ఆశయాల గురించి చర్చించినప్పుడే అనుకున్నాను తను మంచి స్థాయికి చేరుతుందని.
ప్రోఫైల్‌..

పూర్తిపేరు  : కిరణ్‌ మజుందార్‌ షా
పుట్టినతేది  : మార్చి 23,1953
ప్రస్తుత హోదా : మ్యానేజింగ్‌ డైరక్టర్‌- చైర్మన్‌, బయోకాన్‌ 
సంపద  : 900 మిలియన్‌ డాలర్లు

ఇందు జైన్‌
 
భారతదేశంలో ఉన్న బిలియనీర్‌లలో ఇందు జైన్‌ ఒకరు.ఇందు జైన్‌ ్రపస్తుతం దేశంలోని అతిపెద్ద మీడియా గ్రూప్‌ ‘ బెన్నెట్‌ ,కాలమన్‌ అండ్‌ కో.లిమిటెడ్‌’ సంస్థకు చైర్మన్‌గా బాధ్యతలను నిర్వహిస్తున్నారు.అమె బాధ్యతలను స్వీకరించిన తరువాత ‘ది టైమ్స్‌ గ్రూప్‌’ భారతదేశంలో అతిపెద్ద మీడియా సంస్థగా అవతరించింది.సంపద విలువ 3 బిలియన్‌డాలర్లు. సాహు జైన్‌కుటుంబానికి చెందిన ఆమెకు ఇద్దరు కుమారులు. ఆమె మంచి ఆర్థిక వేత్తతో పాటు మంచి ఆధ్యాత్మిక సేవా చింతన గల వ్యక్తి కూడా.మానవతా వాదానికి ప్రాధాన్యతనిస్తారు.అందుకే ‘ది టైమ్స్‌ ఫౌండేషన్‌’ను ప్రారంభించి సామాజక సేవకు పూనుకున్నారు. ఈ ఫౌండేషన్‌ సామాజిక సేవను,వరదలు, తుఫాను వంటి విపత్కర సమయాల్లో అన్ని విధాలుగా ఆదుకోవడం వంటి కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తుంటుంది.అంతే కాకుండా మహిళల అభ్యున్నతికి పాటుపడుతుంటారు
ప్రోఫైల్‌..

పూర్తిపేరు  : ఇందు జైన్‌
సంతానం  : ఇద్దరు
ప్రస్తుత హోదా : బెన్నెట్‌ ,కాలమన్‌ అండ్‌ 
    కో.లిమిటెడ్‌ సంస్థకు చైర్మన్‌
సంపద  : 3 బిలియన్‌ డాలర్లు 
ఇతర కార్యలాపాలు : ది టైమ్స్‌ ఫౌండేషన్‌ ద్వారా సేవా 
    కార్యక్రమాలను చేపట్టడం

అను ఆగా
 
థెర్మాక్స్‌ గ్రూప్‌కు చెందిన అను ఆగా ఫోర్స్బ్‌ మ్యాగజైన్‌ అత్యంత సంపన్నుల జాబీతాలో 51వ స్థానాన్ని సంపాదించింది. ఆమె సంపద విలువ 1.24 బిలియన్‌ డాలర్లు.ఆమె థెర్మాక్స్‌ లిమిటెడ్‌ అభివృద్ధిలో కీలక పాత్రను పోషించారు. ఎనెర్జీ , ఎన్విరాన్‌మెంట్‌ సంబంధిత కార్యకలాపాలను నిర్వహించే ఈ కంపెనీ విలువ 1996-2004 మధ్యకాలంలో రూ.3246 కోట్లకు చేరింది.ఈ కాలంలో ఈ కంపెనీకి చైర్‌పర్సన్‌గా అను వ్యవహరించారు.2007లో ఫోర్బ్స్‌ మ్యాగజైన్‌ సిద్ధం చేసిన అత్యంత సంపద కల భారతీయ మహిళల్లో ఎనిమిదవ స్థానంలో నిలిచారు.కంపెనీ బాధ్యతలను నుంచి విరమణ తీసుకున్నాక సామాజిక సేవపై దృష్టి కేంద్రీకరించారు. అమె సామాజిక సేవను గుర్తించి భారత ప్రభుత్వం భారత ప్రజలకు అందించే అత్యున్నత పురస్కారాలలో ఒకటైన ‘పద్మ శ్రీ’తో సత్కరించింది.
ప్రోఫైల్‌..

పూర్తిపేరు  : అను ఆగా
పుట్టినతేది  : ఆగస్టు 3,1942
జన్మస్థలం  : ముంబై
చేపట్టిన పదవి :మాజీ చైర్మన్‌, థెర్మాక్స్‌ లిమిటెడ్‌

వసంత కోకిల

" నిదుర పోరా తమ్ముడా! '' అంటూ 'సంతానం' సినిమా కోసం లతా మంగేష్కర్ పాడిన పాట విని తెలుగు నేలంతా తడిసి ముద్దయిపోయింది.  

ఆ పాట పాడింది హిందీ సినీ ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధ నేపథ్య గాయని లతా మంగేష్కర్ అని తెలుసుకుని ఆ పేరును తెలుగు శ్రోతలు తమ హృదయ పలకం మీద చెక్కుకున్నారు. ఆ తరువాత హిందీ తెలిసిన వారే కాదు, తెలియని వారు కూడా హిందీ సినీ సంగీతం వినడం అలవాటు చేసుకున్నారు. ఆ ఒక్కపాటతోనే లత తెలుగు నేల మీద అంత పదిలంగా నిలిచిపోయారామె.

కొండ శిఖరాల మీదుగా, ప్రవహించే తేనెల జలపాతం లాంటి ఆ గొంతు లోంచి వచ్చిన వేలాది పాటల్ని దేశప్రజలంతా మహానందంతో ఆస్వాదిస్తూ ఉండిపోయారు. లతా మంగేష్కర్ ఏడు దశాబ్ధాలుగా 30 వేలకు పైగా పాటలు పాడి భారతీయ హృదయాలను ఆనంద సీమలో ఓలలాడిస్తూనే ఉంది. అందుకు కృత జ్ఞతగా మన దేశం లతా మంగేష్కర్‌ను 2001లో 'భారత రత్న' పురస్కారంతో సత్కరించింది.

ఆత్మనాదం

మనిషికే కాదు, పాటకు కూడా శరీరం, మనసు, ఆత్మ ఉంటాయనే సత్యం లతాజీ గొంతు విన్న ఎవరికైనా తెలిసిపోతుంంది. గొంతులోంచి వచ్చే శబ్ధం పాట శరీరమైతే, ఆ గొంతులో పలికే భావోద్వేగాలు మనసు. ఆ భావోద్వేగాలకు అతీతంగా ధ్వనించే తాత్వికనాదం ఆత్మ. ఈ ఆత్మనాదమే సంగీతంలో పరమోన్నతమైనది. లత గొంతులో పలికేది ఆ ఆత్మనాదమే. నిజంగా లత గొంతులో పలికే ఆ నాదం ఎన్ని దుఃఖాలను ఓదార్చిందో లెక్కలేదు.

" యే మేరె దిలే నాదాన్- తూ గమ్‌సే న గబ్‌రానా
ఏక్ దిన్‌తో సమజ్‌లేగీ దునియా తేర అఫ్‌సానా ''
(ఓ బేల హృద యమా! గాయాలకు అంత గా కుంగిపోకు సుమా!
ఏదో ఒక రోజున లోకం నీ జీవితగాథను అర్థం చేసుకుంటుంది లేమ్మా! )
'టవర్ హౌస్' సినిమాల్లోని ఆ పాట సాహిత్యానికి తన తాత్విక స్వరాన్ని మిళితం చేసి పాడిన ఆ పాట విని కోటానుకోట్ల హృదయాలు గొప్ప ఓదార్పున స్ఫూర్తినీ పొందాయి. అలాగే 'బీస్ సాల్ బాద్ ' సినిమాలోని 'కహీ దీప్ జలే-కహీ దిల్'అన్న పాట, 'చోరీ చోరీ' సినిమాలోని 'రసిక్ బల్‌మా...హాయ్' అన్న పాటలోని లత తారస్వరాన్ని విని శ్రోతలే కాదు సంగీత దర్శకులు కూడా సంభ్రమాశ్చర్యాల్లో మునిగిపోయారు.

నిజానికి అప్పటి దాకా వారు గాయనీమణుల స్వర స్థాయి పరిమితులను దృష్టిలో ఉంచుకునే బాణీలు కూర్చేవారు. కానీ, లత ఆగమనం తరువాత ఆ పరిమితుల్ని మరిచిపోయారు. ఎల్లలే లేని, ఎంత ఎత్తులోనైనా పాడగలిగే ఆమె స్వరం రసజ్ఞులను మంత్రముగ్ధుల్ని చేసింది. నిజానికి పాడటానికి స్వరజ్ఞానం ఒక్కటే సరిపోదు. ఆత్మవిశ్వాసం కూడా ఉండాలి. ఆ ఆత్మవిశ్వాసం లతా మంగేష్కర్ లో అనంతంగా ఉంది.

"భావ వ్యక్తీకరణకు లత పెద్దగా ప్రాధాన్యమివ్వరు'' అంటూ వ్యాఖ్యానించే వారిలో చాలా మంది ఆమె గొంతులో పలికే భావాతీత స్థితిని గమనించరు. లత ముందు ఒకసారి ఎవరో ఈ ప్రస్తావన తెచ్చినప్పుడు " వృత్తి రీత్యా పాడటం వేరు కాని, సహజంగా ఎవరైనా భయం, బాధ , దుఃఖాల్లో ఉన్నప్పుడు పాడతారా? ఆ భావ్వేద్వేగాలనుంచి తేరుకున్నాకే పాడతారు. నిజమైన గానం అలాగే కదా ఉండాలి! నా మట్టుకు నేను పాడే సమయంలో ఆ విషయాన్నే గుర్తుంచుకుంటాను'' అన్నారు.

ఒంటి కోయిల

తన గాత్రంతో వేలాది పాటల్లో ప్రేమను పొదిగిన లత తాను మాత్రం వాటన్నిటికీ దూరంగానే గడిపేసింది, వేలాది యుగళ గీతాల్లో గొంతు కలిపినా జీవిత మంతా ఒంటరిగా ఒక సోలో గీతంగానే మిగిలిపోయింది. పెళ్లెందుకు చేసుకోలేదని ఎవరో ప్రశ్నించినప్పుడు, సమాధానంగా లత " నేపథ్య గాయనిగా నిలదొక్కుకోవడానికి నేను పడుతూ వచ్చిన సంఘర్షణ, ఆరాటం ఎంత తీవ్రంగా ఉంటూ వచ్చాయీ అంటే, నాకు జీవనసహచరుణ్ని ఎంచుకునే వ్యవధే లేకుండా పోయింది.

నిజానికి, నేను ఒంటరిగా ఉండిపోవాలనే నా నుదుట రాసి ఉందనే నాకనిపిస్తుంది. ఒకవేళ అందుకు విరుద్ధంగా నా పెళ్లి జరిగినా అది అతి త్వరలోనే విచ్చిన్ణమైపోయేదని కూడా నాకు అనిపిస్తుంది. వాస్తవానికి నేపథ్య గానాన్ని నిరంతరం ఒక సవాలుగా తీసుకునే నాకు సంగీతమే ఒక లోకమైపోయింది. మీరాబాయి కృష్ణున్ని ప్రేమించినంత పిచ్చిగా నేను పాటను ప్రేమిస్తాను. ఈ జన్మకు నాకీ ఆనందం చాలు'' అంటూ బదులిచ్చింది.

పసితనం పాట్లు

మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఇండోర్‌లో లతా మంగేష్కర్ జన్మించింది. ఆమె తాతయ్య గోవా లోని ' మంగేష్' అనే గ్రామంలోని ఒక గుళ్లో పూజారిగా ఉంటూ నిరంతరం భజనలూ, కీర్తనలూ పాడుతూ ఉండే వాడు. లత తండ్రి దీనానాథ్ మంగేష్కర్, ఆయన కుంటుంబ వారసులు కూడా ఆ సంగీత పరంపరను కొనసాగిస్తూనే వచ్చారు. లతకు ముగ్గురు చెల్లెల్లు, (ఆశాభోంస్లే, ఉషా మంగేష్కర్, మీనా మంగేష్కర్) ఒక తమ్ముడు (హృదయనాథ్ మంగేష్కర్) ఉన్నారు.

తాను బాల్యంలో ఉన్నప్పుడే తండ్రి చనిపోవడంతో లతకు కుటుంబ భారాన్నంతా తన భుజాల మీదే మేసుకోవలసి వచ్చింది. జీవనాధారానికి తనకు తెలిసిన విద్య సంగీతం ఒక్కటే. అందుకే గొంతు చేత పట్టుకుని కుటుంబంతో సహా లత ముంబయికి చేరుకుంది. అనుకున్నంత వేగంగా ఏమీ జరగక చాలా కాలం దాకా ఇల్లు గడవడం ఎంతో కష్టంగా ఉండేది.

సినిమాల్లో పాడే అవకాశాల కోసం సంగీత కారుల చుట్టూ, రికార్డింగ్ స్టూడియోల చుట్టూ అదే పనిగా తిరగాల్సి వచ్చేది. ప్రయాణమంతా లోకల్ ట్రైన్‌లోనే. అందుకు కూడా డబ్బులు లేక ఎన్నోసార్లు మైళ్లకు మైళ్లే కాలి నడకన వెళ్లాల్సి వచ్చేది.

ఆత్మవిశ్వాసమే తోడుగా...

'కితీ హసాల్' అనే మరాఠీ సినిమాలో " మాథూ యా ఆడే ఖేల్ సారి '' అన్న పాటను తొలిసారిగా లతా మంగేష్కర్ పాడింది. అప్పడు ఆమె వయసు 12 ఏళ్ల 6 మాసాలు. అయితే పాడానన్న సంతోషమే గానీ, ఆ సినిమాలో ఆ పాటను చిత్రీకరించలేదు. పాడే అవకాశం కోసం 1947 లో ఒకసారి లత, అప్పటి ప్రసిద్ధ స్వరకర్త గులామ్ హైదర్ వద్దకు వెళ్లింది, వెంటనే ఆయన సినీ నిర్మాత రశ్‌ధర్ ముఖర్జీకి పరిచయం చేశాడు.

ముఖర్జీ లతతో ఒక పాట పాడించి "నేపథ్య గానానికి మరీ ఇంత సన్నటి గొంతు పనికి రాదు.'' అనేశాడు. ఆ మాట విని అవాక్కయిన హైదర్ వెంటనే," చూస్తూ ఉండండి. ఏదో ఒకరోజున నిర్మాతలందరూ ఈ గొంతు కోసమే పడిగాపులు కాస్తారు'' అన్నాడు. నిరాశాజనకమైన ఆ సంఘటనల్లో లత తన ఆత్మవిశ్వాసం కోల్పోయి ఉంటే ఏమయ్యేది? హిందీ సినీ సంగీతం ఎంత నష్టపోయేదో వేరే చెప్పాలా? అయితే లత ఏమాత్ర నిరాశ చెందకుండా మొక్కవోని ఆత్మ విశ్వాసంతో ముందుకే సాగిపోయింది.

ప్రైవేట్ గీతాలకు ప్రాణం

సినిమా పాటలకు కథాబలం, సన్నివేశ బలం ఉండటం వల్ల అవి బాగా జనాధరణ పొందుతాయని చాలా మంది అభిప్రాయం. అందుకే వర్ధమాన గాయనీ గాయకులంతా సినిమాల్లో పాడే అవకాశాలే సమస్తం అనుకుంటారు. ఆ వస్తే వచ్చినట్లు, లేకపోతే జీవితమే వ్యర్థమైపోయినట్లని కూడా అనుకుంటారు. కానీ, ప్రైవేట్ పాటలకు సామాజిక సన్నివేశ బలం ఉంటుంద న్న విషయాన్ని వారు మరిచిపోతారు. ప్రదీప్ రాసిన ఆ పాటను సి. రామచంద్ర స్వరపరిచారు.

లతా మంగేష్కర్ పాడిన " యే మేరె వతన్‌కే లోగో- జర ఆంఖ్ మె భర్‌లో పానీ, జో షహీద్ హుయే హై ఉన్‌కీ జర యాద్ కరో ఖుర్‌బానీ'' అనే పాటను ఉదాహరణగా తీసుకుంటే ఇది సినిమా పాటల కన్నా మిన్నగా ఆదరణ పొందిన ఒక ప్రైవేట్ గీతమిది. భారత చైనా యుద్ధంలో అమరులైన సైనికుల్ని ఉద్దేశించి సాగే ఈ పాట ఆ నాటి నుంచి ఈ నాటి వరకూ భారతీయ హృదయాల్లో మారు మోగుతూనే ఉంది.

దీనికి తోడు మీరాబాయి భజనలు, భగవద్గీత శ్లోకాల వంటి మరెన్నో ప్రైవేట్ ఆల్బమ్స్‌కు లత రూపం ఇచ్చారు. సినీ గీతాలతో సమానంగా ప్రైవేట్ గీతాలను నిలబెట్టవచ్చని లతా మంగేష్కర్ బలంగా చాటి చెప్పారు. వర్ధమాన గాయనీగాయకులంతా ఆమెనుంచి ఆ స్పూర్తి పొందితే ఎంత బావుండును!

జగమెరుగని ఝాన్సీరాణి

కొందరు నేతలు ఆకాశంలో ఉల్కల్లా కాంతివంతంగా ప్రకాశించి నేల రాలిపోతారు. వీరు జీవించేది అతి కొద్ది కాలమే అయినా ప్రజల జ్ఞాపకాల్లో మిగిలిపోతారు. చరిత్ర కూడా వీరికి ఒక సుస్థిర స్థానం కల్పిస్తుంది. ఇలాంటి వారిలో ఝాన్సీ లక్ష్మిబాయి ఒకరు. ఒక సాధారణ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో పుట్టిన లక్ష్మీబాయి బ్రిటిష్ వారిని ఎదిరించి నిలబడాల్సిన పరిస్థితులు ఏర్పడటం విధి వైచిత్రి అనే చెప్పాలి. 14 ఏళ్లకు పెళ్లి.. 18 ఏళ్లు నిండకుండానే భర్త మరణం.. మధ్యలో అస్వతంత్ర జీవనం.

ఆ తర్వాత బ్రిటిష్‌వారిపై పోరాడుతూ వీరమరణం పొం దటం.. ఇవన్నీ 23 ఏళ్ల జీవితం లోనే ముగిసిపోయాయి. 1857 నాటి పరిస్థితుల గురించి.. లక్ష్మీబాయి జీవితం గురించి విష్ణుభట్ మరాఠీలో రాసిన పుస్తకాన్ని ప్రముఖ జర్నలిస్టు మృణాల్ పాండే ఇటీవల ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు. దాని నుంచి- లక్ష్మిబాయి జీవితంలోని ముఖ్య మలుపులు.. ఘట్టాలు మీ కోసం అందిస్తున్నాం..
"ఝాన్సీకి వెళ్లాలనుకున్న తర్వాత నాకు రాము మామ చెప్పిన అనేక విషయాలు గుర్తుకువచ్చాయి. రాము మామ చెప్పిన సమాచారం ప్రకారం- ఝాన్సీ ఉత్తర భారతదేశంలోని పెద్ద నగరాల్లో ఒకటి. జనాభా పదిహేను లక్షల దాకా ఉంటారు. దేశంలోని అతి పటిష్ఠమైన కోటల్లో ఝాన్సీ కోట కూడా ఒకటి. పూణేలో పేష్వాలు బలహీనపడిన తర్వాత గ్వాలియర్ మాదిరిగానే ఝాన్సీ కూడా స్వాతంత్య్రం ప్రకటించుకుంది. ఝాన్సీని పాలించిన రాజులలో చాలామందికి పిల్లలు లేరు. హిందూ సమాజంలోని ఉన్నత కులాల వారి మాదిరిగానే వారు కూడా మగపిల్లలను దత్తత తీసుకొనేవారు. మహారాజు మరణించిన వెంటనే అతని దత్తత కుమారుడు పరిపాలన చేపట్టేవాడు.

ఝాన్సీ మహారాజు గంగాధరరావు రెండు సార్లు పెళ్లి చేసుకున్నాపిల్లలు పుట్టలేదు. మగపిల్లవాడిని దత్తత తీసుకోవాలనే గంగాధరరావు అభిమతానికి బ్రిటిష్ పాలకులు అడ్డుపుల్ల వేశారు. అతను పెట్టుకున్న దరఖాస్తులకు కలకత్తాలోని గవర్నర్ జనరల్ ఎటువంటి సమాధానం ఇవ్వలేదు. పిల్లలు లేరనే బాధతో గంగాధరరావు మరణించాడు. అతని భార్య లక్ష్మీ బాయి ఒక పన్నెండేళ్ల కుర్రాడిని దత్తత తీసుకుంది. బ్రిటిష్ పాలకులు ఆ దత్తతను కూడా చట్టబద్ధం చేయటానికి అంగీకరించలేదు. ఈ లోపులో సిపాయి తిరుగుబాటు జరిగింది.. ఇక తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో లక్ష్మీ బాయే పగ్గాలు చేపట్టింది...అసలేం జరిగిందంటే..''

పెరిగింది ఇలా..
రాము మామకు లక్ష్మీబాయి వాళ్ల నాన్న రాజశ్రీ మోరోపంత్ తాంబే బాగా తెలుసు. బిత్‌పూర్‌లో ఒక పెద్ద యాగశాల ఉంది. పిల్లలకు వేదం కూడా నేర్పుతూ ఉంటారు. రాము మామ ఈ యాగశాలకు అధిపతిగా ఉండేవాడు. ఆయన వచ్చేసిన తర్వాత మోరోపంత్ అధిపతి అయ్యాడు. ఆయన భార్య చనిపోయింది. దీనితో ఒకే ఒక బిడ్డ అయిన ఛాబిలీని అల్లారుముద్దుగా పెంచుతూ ఉండేవాడు. ఛాబిలీ చూడటానికి చాలా అందంగా ఉండేది.

తల్లి బతికి ఉంటే- ఛాబిలీని అసలు ఇంటి నుంచి బయటకు రానిచ్చేవారు కాదేమో! ఇంట్లో ఎవరూ లేకపోవటం వల్ల - ఛాబిలీ కూడా తండ్రిలాగానే ఉదయాన్నే యాగశాలకు వచ్చేసేది. అక్కడే ఆడుకునేది. అక్కడే తినేది. మధ్యాహ్నం నిద్ర వస్తే అక్కడే పడుకొనేది. చుట్టూ ఉన్నది మగపిల్లలే కావటంతో, వారితోనే ఆడేది. చదవటం, రాయటంతో పాటు ఆమె విలువిద్య, గుర్రపుస్వారీ వంటి విద్యలు కూడా నేర్చుకుంది. అలా చూస్తుండగానే- ఛాబిలీకి పన్నెండేళ్లు వచ్చేశాయి. మోరోపంత్ ఆమెకు పెళ్లి ప్రయత్నాలు మొదలుపెట్టాడు. ఛాబిలీ జాతకం ఎవరికీ నప్పేది కాదు. దీనితో అనేక మంది వెనక్కి వెళ్లిపోయారు. అంతే కాకుండా- బాగా చదువుకున్న తన కూతురును పౌరోహిత్యం చేసే బ్రాహ్మణుడికి ఇచ్చి పెళ్లి చేయటం అతనికి ఇష్టం లేదు.
సరిగ్గా అదే సమయంలో గంగాధర రావు భార్య చనిపోయింది. అతను మళ్లీ పెళ్లి ప్రయత్నాలు మొదలుపెట్టాడు. కాని అతనికి పిల్లను ఇవ్వటానికి ఎవరూ ముందుకు రాలేదు. కొందరి జాతకం అతనికి నప్పలేదు. మరి కొందరు అతని గురించి వచ్చిన వదంతులకు భయపడ్డారు. ఈ వదంతుల ప్రకారం-

కొన్ని సార్లు గంగాధరరావు తన దర్బారు నుంచి నేరుగా రాణివాసానికి వెళ్తాడు. అక్కడ మగ దుస్తులను వదిలేసి, పట్టుచీర, పావడా కట్టుకుంటాడు. చేతికి గాజులు వేసుకుంటాడు. ముక్కుకు పుడక పెట్టుకుంటాడు. కాళ్లకు పట్టీలు కూడా పెట్టుకుంటాడు. అలాంటి సమయంలో కేవలం ఆడవాళ్లతోనే మాట్లాడతాడు. మగవారితో మాట్లాడడు. అంతే కాకుండా నెలలో నాలుగు రోజులు మైల ఉందని- విడిగా ఒక గదిలోకి వెళ్లిపోతాడు. (మహిళలకు రుతుస్రావం అయినట్లు). ఆ సమయంలో దర్బారుకు రాడు. నాలుగవ రోజు స్నానం చేసి..పూజలు చేసిన తర్వాతే తిరిగి దర్బారుకు వస్తాడు. ఈ సమయంలో గోర్డన్ సాహెబ్ అనే అధికారి బ్రిటిష్ రెసిడెంట్‌గా ఉండేవాడు. గంగాధరరావు గురించి వచ్చిన వదంతులు ఆయనకు కూడా చేరాయి. గోర్డన్ సాహెబ్ ఒకసారి గంగాధరరావును కలిసాడు. "నాకు చాలా కాలంగా ఒక అనుమానం ఉంది. మీరు మంచి బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో పుట్టారు.

మీ తాతలు, తండ్రులు చాలా గొప్పవారు. అలాంటి వంశంలో పుట్టిన మీరు సంప్రదాయాలన్నింటిని వదిలేసి- ఆడవాళ్ల బట్టలు ఎందుకు వేసుకుంటున్నారు? నెలకు నాలుగు రోజులు మైలను ఎందుకు పాటిస్తున్నారు. మీకు ఒక అమ్మాయిగా మసలటం ఇష్టమయి ఇలాంటి పని చేస్తున్నారా? ఇతర కారణాలేమైనా ఉన్నాయా?'' అని అడిగాడు. "నేనో చిన్న రాజ్యానికి రాజును కావచ్చు. కాని పెద్ద పెద్ద రాజ్యాలను పాలించే నా సోదర రాజులు సైతం ఏడు సముద్రాల అవతల నుంచి వచ్చిన మ్లేచ్ఛుల నియంత్రణలోకి వెళ్లిపోయారు. వారి రాజ్యంపైన వారికి అధికారం లేదు. ప్రజల దగ్గర నుంచి ఎంత పన్ను వసూలు చేయాలో నిర్ణయించే అధికారం లేదు. మేమందరం స్వేచ్ఛను పోగొట్టుకొన్నాం. నిస్సహాయులుగా జీవిస్తున్నాం.

ఒక మహిళ ఎంత భయం భయంగా బతుకుతుందో మేము కూడా అదే విధంగా జీవిస్తున్నాం. అందుకే నేను కూడా ఒక మహిళలా గాజులు వేసుకుంటున్నా..నాలుగు రోజులు విడిగా కూర్చుంటున్నా..'' అని సమాధానమిచ్చాడు. మోరోపంత్ ఈ విషయాలన్నీ ఆ నోట, ఈ నోట విన్నాడు. గంగాధరరావు తొలి భార్యకు ఒక బిడ్డ పుట్టి చిన్నప్పుడే చనిపోయాడు. అందువల్ల గంగాధరరావు మగవాడు కాకపోయే అవకాశం లేదని మోరోపంత్ భావించాడు. గంగాధరరావు ప్రవర్తన ఎలా ఉన్నా రాజ్యపాలన మాత్రం బావుండేది. దీనితో గంగాధరరావుకు ఛాబిలీని ఇచ్చి పెళ్లి చేయటానికి మోరోపంత్‌కు ఎటువంటి అభ్యంతరం లేకుండా పోయింది. గంగాధరరావుకు పెళ్లి సంబంధాలు చూస్తున్న వారితో ఈ విషయం చెప్పాడు.

అనుమానపు మొగుడు..
మోరోపంత్ అనే పురోహితుడి కుమార్తె చాలా అందంగా ఉంటుందని..ఆమెకు పెళ్లి చేయటానికి సంబంధాలు వెతుకుతున్నారని కొందరు మధ్యవర్తులు గంగాధరరావుకు చెప్పారు. వెంటనే గంగాధరరావు తన మనుషులను మోరోపంత్ దగ్గరకు పంపాడు. తనకు కన్యాశుల్కం అక్కరలేదని.. అయితే పెళ్లి ఖర్చులన్నీ గంగాధరరావే పెట్టుకోవాలని మోరోపంత్ షరతు విధించాడు. దీనికి గంగాధరరావు అంగీకరించాడు. గంగాధరరావు, ఛాబిలీల పెళ్లి ఝాన్సీలో ఘనంగా జరిగింది. అప్పుడే ఛాబిలీలి పేరు లక్ష్మిబాయిగా మారింది.

లక్ష్మిబాయి సంసారం మొదటి నుంచి అంత ఆనందంగా గడవలేదు. గంగాధరరావుకు తన కన్నా చాలా చిన్నదైన లక్ష్మిబాయిపై అనుమానం ఎక్కువ. దీనితో ఆమెను రాణివాసం నుంచి కూడా బయటకు రానిచ్చేవాడు కాడు. పడకగదిలోనే ఉంచి తాళం పెట్టేవాడు. మగవాళ్లు ఎవరూ ఆమె మహలు వైపు కూడా చూడటానికి వీలులేకుండా కొందరు మహిళా సైనికులను కాపలా పెట్టాడు. ఇంత కట్టుదిట్టం చేయటం వల్ల లక్ష్మిబాయి మనస్తత్వంలో అనేక మార్పులు వచ్చాయి. అమ్మాయిగా ఉండటం కన్నా అబ్బాయిగా పుడితేనే మేలని భావించేది. చిన్నప్పుడు స్వేచ్ఛగా మగపిల్లలతో తిరిగిన రోజులు ఆమెకు గుర్తుకువస్తూ ఉండేవి. దీనితో ఆమె కొన్ని సార్లు మగవాళ్ల బట్టలు వేసుకుంటూ ఉండేది. పెళ్లి అయిన కొద్ది రోజులకే గంగాధరరావు అనారోగ్యం పాలయ్యాడు. మరణశయ్యపై నుంచి గోర్డన్ సాహెబ్‌కు కబురుపెట్టాడు. "నా భార్య ఇంకా యుక్తవయస్సులో ఉంది. పిల్లలు లేరు.

అందువల్ల మా బంధువుల పిల్లల్లో ఒకరిని దత్తత తీసుకోవటానికి అంగీకరించండి..'' అని అడిగాడు. గంగాధరరావు అంటే గోర్డన్ సాహెబ్‌కు కొంత సానుభూతి ఉంది. దీనితో అతను కలకత్తాలో ఉన్న తనపై అధికారులకు విషయాన్ని వివరిస్తూ ఒక ఉత్తరం రాశాడు. కానీ కలకత్తాలో అధికారుల వ్యూహం మరోలా ఉంది. "గంగాధరరావుకు పిల్లలు లేరు. అందువల్ల ఝాన్సీని బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో కలిపివేయటానికి ప్రయత్నాలు మొదలుపెట్టండి. మీరు చీఫ్ అడ్మినిస్ట్రేటర్‌గా ఎంత త్వరగా వీలైతే అంత త్వరగా బాధ్యతలు చేపట్టండి'' అని కలకత్తా నుంచి సమాధానమొచ్చింది. ఇక చేసేదేమీ లేక- గోర్డన్ సాహెబ్ ఝాన్సీ సామ్రాజ్యాన్ని తన అదుపులోకి తీసుకున్నాడు. ఇంతలో గంగాధరరావు మరణించాడు. గోర్డన్ సాహెబ్ మాత్రం లక్ష్మిబాయి పట్ల సానుభూతితోనే వ్యవహరించాడు. కోటలో కొద్ది భాగాన్ని ఆమెకు ఇచ్చాడు. గంగాధరరావు వదిలి వెళ్లిన సంపదను కూడా ఆమెకే వదిలేసాడు.

అన్నీ అడ్డంకులే..
భర్త చనిపోయిన కొద్ది కాలానికి లక్ష్మిబాయి-తాను ఒక బ్రాహ్మణ వితంతువులా జీవితాన్ని సాగించాలనుకుంది. గుండు చేయించుకొని వితంతువుగా మారటానికి కాశీ, ప్రయాగ పుణ్యక్షేత్రాలకు వెళ్లటానికి అనుమతి ఇవ్వమని గోర్డన్ సాహెబ్‌కు అర్జీ పెట్టుకుంది. దీనిని కూడా బ్రిటిష్ అధికారులు తిరస్కరించారు. స్వతహాగా లక్ష్మిబాయి చాలా తెలివైంది. బ్రిటిష్‌వారి నుంచి తనకు వారసత్వంగా వచ్చిన సామ్రాజ్యాన్ని నిలుపుకోవాలంటే మగపిల్లవాడిని దత్తత చేసుకోవటం తప్పనిసరని గ్రహించింది. ఒక పిల్లవాడిని దత్తత తీసుకొనే విషయమై బ్రిటిష్ అధికారులతో సంప్రదింపులు మొదలుపెట్టింది. 1857 మే నాటికి దేశ పరిస్థితిలో అనేక మార్పులు వచ్చాయి.

బ్రిటిష్‌వారికి వ్యతిరేకంగా సిపాయిలు తిరుగుబాటు చేస్తారనే వార్తలు దావానలంలా వ్యాపించటం మొదలుపెట్టాయి. దీనితో బ్రిటిష్ పాలకులు- సంస్థానాధీశులపై పట్టుబిగించటానికి ప్రయత్నాలు మొదలుపెట్టారు. లక్ష్మిబాయి పెట్టుకున్న దత్తత అర్జీలకు సమాధానాలు ఇవ్వలేదు. ఆమెకు ఇవ్వాల్సిన పెన్షన్‌ను కూడా నిలుపుచేశారు. ఈ పరిస్థితుల్లో మీరట్‌లో సిపాయిల తిరుగుబాటు మొదలైంది. కొందరు బ్రిటిష్ అధికారులను చంపేశారు. దీనితో ఝాన్సీ కంటోన్మెంట్‌లో నివసించే అనేక మంది బ్రిటిష్ అధికారులకు వణుకుపుట్టింది. ప్రజాభిప్రాయం తమకు వ్యతిరేకంగా ఉందని బ్రిటిష్ అధికారులు గమనించారు. తమకు సాయం చేయమని లక్ష్మిబాయిని కోరారు.

జూన్ 8, 1857..

ఝాన్సీ కంటోన్మెంట్ అంతా చాలా ఉద్రిక్తంగా ఉంది. బాంబు ఎప్పుడు పేలుతుందో తెలియదు. అప్పటికే మీరట్‌కు చెందిన సైనికులు క్రమంగా అన్ని ప్రాంతాలకు వస్తున్నారనే వార్తలు వెలువడుతున్నాయి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో సామాన్య ప్రజల అభిమానాన్ని పొందటానికి బ్రిటిష్ వారికున్న ఏకైక మార్గం సంస్థానాధీశులను మంచి చేసుకోవటం. ఝాన్సీ సంస్థానంలో ఉన్న ప్రాంతాలన్నిటి పరిపాలనను లక్ష్మిబాయికి అప్పచెబుతున్నామని.. ఈ ప్రాంతాల నుంచి ప్రతి ఏడాది వచ్చే 25 లక్షల రూపాయల ఆదాయాన్ని ఇకనుంచి ఆమే అనుభవించవచ్చంటూ గోర్డన్ సాహెబ్ లక్ష్మిబాయికి ఒక వర్తమానాన్ని పంపాడు.

రాజ్యంలో ప్రశాంతత ఏర్పడేవరకూ ఆమే సర్వాధికారిణి అని..అయితే బ్రిటిష్‌వారి ఔన్నత్యాన్ని గుర్తిస్తూ ఆమె గోర్డన్ సాహెబ్, ఇతర బ్రిటిష్ అధికారులకు రక్షణ కల్పించాలనే షరతు కూడా ఆ వర్తమానంలో ఉన్నాయి. దాన్ని చదివిన లక్ష్మిబాయికి విపరీతమైన కోపం వచ్చింది. "నన్ను ఒక రాణిగానే మీరు గుర్తించలేదు. కలకత్తాలో జరిగిన రాజ్యాధీశుల సమావేశానికి పిలవలేదు. నా భర్త చివరి కోరికగా- ఒక బిడ్డను దత్తత తీసుకుంటానంటే అంగీకరించలేదు. నేను కాశీ, ప్రయాగ తీర్థయాత్రలకు వెళ్తానంటే ఒప్పుకోలేదు. ఇప్పుడు మీ ప్రాణాల మీదకు వచ్చింది కాబట్టి, ఇవన్నీ ఇస్తున్నారా? మిమల్ని దయతో మా దగ్గర ఉంచుకోవాలా? బ్రిటిష్‌వారిపై తిరుగుబాటు చేసిన సైనికులు దీనికి అంగీకరిస్తారా? మీరు మా దగ్గర రక్షణ పొందుతున్నారని తెలిసిన తర్వాత వాళ్లు మమ్మల్ని వదులుతారా? '' అని అవేశంగా మధ్యవర్తిని ప్రశ్నించింది. బ్రిటిష్ వారి ప్రతిపాదనలను నిర్ద్వంద్వంగా తిరస్కరించింది..

అర్థరాత్రి అయింది. అందరూ ఉద్విగ్నంగా ఉన్నారు. చీకటి మాటున గోర్డన్ సాహెబ్ ఒంటరిగా రాణిమహల్‌కు వచ్చాడు. "నా భార్యకు ఏడోనెల. బయట పరిస్థితి ఎలా ఉందో మీకు తెలుసు. బ్రిటిష్ ప్రజలు కనిపిస్తే చంపేస్తున్నారు. కంటోన్మెంట్‌లో సిపాయిలు రేపు తిరుగుబాటు చేస్తారనే వార్తలు వస్తున్నాయి. మీరు రక్షణ ఇవ్వకపోతే- మా ప్రాణాలకు ముప్పు తప్పదు. నా భార్యను, పుట్టబోయే బిడ్డను కాపాడండి..'' అని లక్ష్మిబాయిని వేడుకున్నాడు. లక్ష్మిబాయి మనసు కరిగింది. మహిళలకు, పిల్లలకు రక్షణ ఇవ్వటానికి అంగీకరించింది. మర్నాడు ఉదయం ఏడు గంటలకు బ్రిటిష్ అధికారుల భార్యలు, పిల్లలు రాణివాసానికి రహస్యంగా వచ్చేశారు.

జూన్ 9, 1857..
ఉదయం పది అయింది. ఒక్క సారి పెద్ద అల వచ్చినట్లు.. సైనికులందరూ రోడ్ల మీదకు వచ్చారు. సైనిక క్యాంపును కాపలా కాస్తున్న బ్రిటిష్ అధికారులను విచక్షణారహితంగా చంపేశారు. క్యాంపుకు నిప్పు అంటించారు. ఆ తర్వాత సైనికులందరూ రాణివాసం దగ్గరకు వచ్చారు. "మీరే మాకు సర్వ సైన్యా«ధ్యక్షురాలు. మీ ఆదేశాలు మేం పాటిస్తాం..'' అని పెద్దగా నినాదాలు చేయటం మొదలుపెట్టారు. సైనిక దుస్తుల్లో రాణి లక్ష్మిబాయి వారి ముందుకు వచ్చింది. "పెద్ద యుద్ధం ఇంకా ముందు ఉంది. మనందరం కలిసికట్టుగా పోరాడితేనే శత్రువును తరిమి తరిమి కొట్టగలుగుతాం..'' అంటూ ప్రసంగించింది లక్ష్మీబాయి. ఝాన్సీ ప్రాంతానికి తాను రాణిగా పాలనాబాధ్యతలు స్వీకరించినట్లు ప్రకటించింది. ఆయుధాల కర్మాగాలన్నింటిలోను ఉత్పత్తిని వేగవంతం చేయాలని ఆదేశాలు జారీ చేసింది. సైనికులకు బ్రిటిష్‌వారు తగ్గించిన వేతనాలను తిరిగి పెంచుతున్నట్లు ప్రకటించింది.

పరిపాలన షురూ..
రాణి లక్ష్మిబాయి చాలా క్రమశిక్షణతో కూడిన జీవితాన్ని గడిపేది. వ్యాయామం పట్ల ఆమెకు ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి ఉండేది. పెళ్లి అయిన తర్వాత భర్త పెట్టిన నిబంధనల వల్ల వ్యాయామం మానేసినా భర్త చనిపోయిన తర్వాత మళ్లీ వ్యాయామం మొదలుపెట్టింది. ఉదయాన్నే లేచి కొద్ది సేపు కుస్తీ పట్టేది. ఆ తర్వాత బరువులు ఎత్తేది. ఈ రెండూ పూర్తయిన తర్వాత గుర్రపు స్వారీ చేసేది. గుర్రపు స్వారీలో అనేక రకాల విన్యాసాలు ప్రదర్శించేది. వేగంగా వెళ్తున్న గుర్రం మీద నుంచి గోడల మీదకు దూకేది. అక్కడ నుంచి కందకం సైతం దాటి బయటకు దూకేది. ఒక్కోసారి సుగంధద్రవ్యాలతో రెండు మూడు గంటలు స్నానం చేసేది.

ఆమె స్నానం కోసం పదిహేను నుంచి ఇరవై పెద్ద పెద్ద గుండిగలతో నీళ్లను కాచేవారు. స్నానం తర్వాత తెల్లని చందేరీ పట్టు చీరను కట్టుకొనేది. కాశీ, ప్రయాగ తీర్థయాత్రలకు బ్రిటిష్ పాలకులు అంగీకరించకపోవటంతో- లక్ష్మిబాయి తన శిరోజాలు తీయించుకోలేదు. శాస్త్ర ప్రకారం- శిరోజాలు తీయించుకోని విధవరాలు - కొన్ని ప్రత్యేకమైన పూజలు చేస్తే తప్ప భగవంతుడిని పూజించకూడదు. అందువల్ల ప్రతి రోజు లక్ష్మిబాయి తులసి మొక్కకు పూజ చేసేది. ఆ తర్వాత శివప్రార్థనకు ఉపక్రమించేది. మధ్యాహ్న భోజనం తర్వాత ఆమె కొద్ది సేపు విశ్రాంతి తీసుకొనేది. కొన్నిసార్లు ఆమె దర్బారుకు మగదుస్తులలో వచ్చేది. పంచె, పైన కోటు, కుచ్చుతలపాగా పెట్టుకొనేది. నడుముకు బంగారు ఎంబ్రైడరీ చేసిన గుడ్డ కట్టుకొనేది. దానికే కత్తి వేళ్లాడుతూ ఉండేది. కొన్ని సార్లు ఆమె ఆడవేషంలో కూడా దర్భారుకు వచ్చేది. భర్త మరణం తర్వాత లక్ష్మిబాయి ముక్కుపుడక పెట్టుకోవటం మానేసింది.

మట్టి గాజులు వేసుకోవటం మానేసి- బంగారు గాజులు మాత్రమే ధరించేది. మెడచుట్టూ ఒకే వరస ఉన్న ముత్యాలు, చేతికి వజ్రాల ఉంగరం పెట్టుకొనేది. నాకు తెలుసున్నంత వరకూ ఆమె ఎప్పుడూ ఇతర ఆభరణాలు ఏమీ ధరించలేదు. ఆమె జుట్టును గుండ్రంగా చుట్టుకొనేది. కొన్ని సార్లు జడ కూడా వేసుకొనేది. ఆమె దర్బార్ హాలులో కూర్చున్నప్పుడు తెల్ల శాలువాను నెత్తి మీద నుంచి కప్పుకొనేది. రాజ ప్రధాని లక్ష్మణ రావు ఆమె ముందు నిలబడి ఉండేవాడు. ఎనిమిది నుంచి పది మంది సిబ్బంది ఆమె జారీ చేసిన ఆదేశాలను నమోదు చేస్తూ ఉండేవారు. లక్ష్మిబాయి ఏ వివాదాన్నయినా చాలా సులువుగా పరిష్కరించేది. కొన్నిసార్లు నేరస్తులను ఆమే స్వయంగా కర్రతో కొట్టేది.
చూడటమే వేడుక..
లక్ష్మిబాయి గుర్రపు స్వారీని గాని, రథయాత్రను గాని చూడడం ఒక వేడుక. ఆ దృశ్యం కన్నుల పండుగగా ఉండేది. ఆమె ర«థాన్ని రెండు వైపులా బంగారు జరీతో ఎంబ్రాయిడరీ చేసిన వెల్వెట్ కర్టెన్లతో మూసేసేవారు. మెరిసిపోయే ముత్యాల సెట్‌తో పాటు అందమైన పట్టుచీర కట్టుకొనేది. మగబట్టలు కట్టుకున్నప్పుడు తలపాగ తప్పనిసరిగా ఉండేది. ఆమె రథంతో పాటు నలుగురు అందమైన అమ్మాయిలు పక్కన పరిగెడుతూ ఉండేవారు. వీరికి చిన్నతనం నుంచి రాణి పక్కన రథంతో పాటు పరిగెత్తటాన్ని శిక్షణ ఇచ్చేవారు. సాధారణంగా వీరు దక్షిణభారతదేశానికి చెందినవారై ఉండేవారు.
అందమైన ఈ అమ్మాయిలు ఒక చేతిలో బంగారపు కర్రలు, మరో చేతిలో బంగారపు విసనకర్రలు పట్టుకొని పరిగెడుతూ ఉంటే- వారిని చూడటానికి వందలమంది గుమిగూడుతూ ఉండేవారు. రథం ముందు కొందరు వాయిద్యాలు వాయిస్తూ వెళ్తూ ఉండేవారు. వెనక దాదాపు రెండు వందల మంది సైనికులు నడుస్తూ ఉండేవారు. వీరందరితో పాటు - రథం వెనక ప్రధానితో సహా అనేక మంది ముఖ్యాధికారులు కూడా ఉండేవారు. లక్ష్మిబాయి గుర్రం స్వారీ చేసేటపుడు ఇంత ఆర్భాటం ఉండేది కాదు. కొద్దిమంది అధికారులు, సైనికులు మాత్రమే ఆమె వెంట ఉండేవారు. రాత్రి అయితే ఆమెకు దారి చూపించటానికి కాగడాలను మోసేవారు కూడా ఉండేవారు. కాని చాలాసార్లు లక్ష్మిబాయి వారిని దాటి చీకట్లోనే కోటలోకి వెళ్లిపోయేది.

వందేళ్లకు ఇంగ్లీషులోకి...
విష్ణుభట్ గాడ్సే అనే చిత్‌పవన్ బ్రాహ్మణుడు బొంబాయి సమీపంలోని వార్సాయ్‌లో నివసిస్తూ ఉండేవాడు. కడు పేదవాడు. ఉత్తర భారతదేశంలో ఒక పెద్ద యాగం జరుగుతోందని తెలిసి కొంతమందితో కలిసి అక్కడికి బయలుదేరి వెళతాడు. ఇంతలో సిపాయి తిరుగుబాటు మొదలవుతుంది. విష్ణుభట్ బృందం ఆ జ్వాలల్లో చిక్కుకుపోతుంది. ఒక పక్క బ్రిటిష్ సేనలు మరోపక్క భారతీయ సైనికులు వాళ్లందరిని తప్పించుకుంటూ ఆయన మో నుంచి ఢిల్లీ దాకా అనేక ప్రాంతాలు తిరిగాడు. 1857-58 మధ్య కొన్ని నెలల పాటు ఝాన్సీ కోటలో పురోహితుడిగా ఉన్నాడు.

లక్ష్మీబాయిని బ్రిటిష్ వాళ్లు చంపేసిన తర్వాత మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో కూడా బతుకుతెరువు కోసం ప్రయత్నించి చివరికి నిరాశతో స్వగ్రామం చేరుకున్నాడు. తాను ఉత్తరభారత దేశంలో చూసిన సంఘటనలన్నిటితోను మరాఠీలో ఒక పుస్తకం రాశాడు. దాని పేరు మజాప్రవాస్: 1857 చా బండాసి హకీకత్ (నా ప్రయాణాలు: 1857 తిరుగుబాటు కథ). ఈ పుస్తకాన్ని ఆయన దాదాపు 30 ఏళ్ల తర్వాత రాస్తే అది అచ్చయి బయటికి వచ్చింది. 1907లో దానిలో ఝాన్సీ సంస్థానం గురించి ప్రముఖంగా ప్రస్తావించాడు. ఈ పుస్తకంలో ఉన్న చాలా విషయాలు- విష్ణుభట్ స్వయంగా చూసినవి. మరికొన్ని వాళ్లు వీళ్లు చెప్పగా విన్నవి. దాదాపు వందేళ్ల తర్వాత ఈ పుస్తకాన్ని ప్రముఖ జర్నలిస్టు మృణాల్ పాండే ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు.

అనువాదం : సివిఎల్ఎన్ ప్రసాద్

మెరుపు తగ్గినందుకే '' ఎరుపు '' ఓటమి

 

బెంగాల్ అంటే భారతదేశపు తూర్పువాకిలి మాత్రమే కాదు మార్పువాకిలి కూడా. ఇంగ్లీషువాడు అడుగుపెట్టి తొలిరాజ్యం స్థాపించుకున్నది ఇక్కడే. సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనమని పిలిచే పడమటిగాడ్పు సుడులు తిరిగింది ఇక్కడే. రాజారామమోహన్‌రాయ్, ఈశ్వర్‌చంద్రవిద్యాసాగర్, బంకించంద్ర చటర్జీ, రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్, సరోజినీదేవి,హరీంద్రనాథ్ చటోపాధ్యాయ, జగదీశ్‌చంద్రబోసు, సత్యజిత్‌రే, అమర్త్యసేన్.. చెప్పుకుంటూ పోతే జాతి గర్వించదగ్గ మేధావులు ప్రతిభావంతులు ధీరులు వీరులు వందల వేల సంఖ్యలో కనిపిస్తారు. బెంగాల్ నేడు ఏమి ఆలోచిస్తుందో దేశం రేపు అదే ఆలోచిస్తుందట. బెంగాల్ ఆకాశం ఎరుపెక్కినప్పుడు, ప్రపంచం దానివైపు ఆసక్తిగా చూసింది. జనం రైటర్స్ బిల్డింగ్ గర్భగుడిలో ఎర్రదేవుడిని ప్రతిష్ఠించినప్పుడు దేశమంతటా ఆ జైత్రయాత్ర కొనసాగుతుందనిపించింది.
చిట్టగాంగ్ వీరుల దగ్గరనుంచి చారుమజుందార్ దాకా బెంగాల్ ప్రజావిప్లవాలకు వేదికగానే ఉండింది. స్వాతంత్య్రానికి పూర్వం జరిగిన తెభాగా రైతాంగ ఉద్యమం కానీ, స్వాతంత్య్రానంతరం రెండుసార్లు చెలరేగిన ఆహారభద్రతా ఉద్యమాలు కానీ బెంగాలీ ప్రజానీకాన్ని సమరశీలంగా మలిచాయి. ఉమ్మడి కమ్యూనిస్టు ఉద్యమానికి, చీలిక తరువాత అతివాద పక్షంగా ఉండిన మార్క్సిస్టు పార్టీకి, మరో చీలిక అనంతరం నక్సలైట్ పార్టీలకు బెంగాల్ వేదిక అయింది.

1967 నుంచే అధికారంలో భాగస్వామ్యం సాధించుకోగలిగిన మార్క్సిస్టు పార్టీ, ఎమర్జెన్సీ చీకటిరోజుల అనంతరం, 1977లో సహవామపక్షాలతో కలసి రాష్ట్రంలో సొంతంగా ప్రభుత్వం ఏర్పరచే స్థాయికి ఎదిగింది. అధికారంలోకి రాగానే భూసంస్కరణల అమలును చేపట్టింది. మిగులు భూములను పంచడం, కౌలుదారుల హక్కులకు పూర్తి రక్షణ కల్పించడం లక్ష్యాలుగా తొలిదఫా జ్యోతిబసు ప్రభుత్వం పనిచేసింది. ఫలితంగా, రాష్ట్రంలో పార్టీకి గట్టిపునాదులు వేయగలిగింది. అన్ని స్థాయిలలో ప్రభుత్వ యంత్రాంగంపై పార్టీ పట్టును స్థాపించగలిగింది.
రాష్ట్రంలో సిపిఎం నాయకత్వంలో బలంగా ఉండిన ట్రేడ్‌యూనియన్ ఉద్యమం, కిసాన్ ఉద్యమం వామపక్ష ప్రభుత్వం సుదీర్ఘకాలం కొనసాగేందుకు బాటలు వేశాయి.వామపక్ష ప్రభుత్వం హయాంలో సంక్షేమపథకాలు, పేదలకు అనుకూలమైన విధాన నిర్ణయాలు కొన్ని సాధ్యపడ్డాయి కానీ, పారిశ్రామికాభివృద్ధి మాత్రం అంగుళం ముందుకు సాగలేదు. ప్రతిపక్ష ప్రభుత్వమని చెప్పి కేంద్రం ప్రభుత్వరంగ పరిశ్రమలకు అవకాశం ఇవ్వలేదు. కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వమని, అల్లరిపెట్టే ట్రేడ్‌యూనియన్ల రాష్ట్రమని ప్రైవేటు రంగమూ ప్రవేశించలేదు.
కమ్యూనిస్టు ఉద్యమాన్ని ముందుకు తీసుకువెళ్లడానికి ఎత్తుగడగా మాత్రమే ఎన్నికలను, ప్రభుత్వ నిర్వహణను ఆశ్రయిస్తున్నామని చెప్పిన మార్క్సిస్టు పార్టీకి రాష్ట్రాభివృద్ధికి అనువైన మార్గమేదో బోధపడలేదు. బెంగాల్ అంటే భారతదేశంలో ఒక మారుమూల రాష్ట్రం, పరిశ్రమలు బతకలేని రాష్ట్రం- అన్న ముద్ర ఖాయపడింది. రాష్ట్రంలో నానాటికి పెరుగుతున్న నిరుద్యోగులకు, భృతి ఇవ్వడం సంక్షేమచర్యే అయింది తప్ప, పరిష్కారం కాలేకపోయింది.
వరుస విజయాలతో అధికారానికి అలవాటుపడిపోయిన పార్టీ యంత్రాంగంలో అనేక అవలక్షణాలు ప్రవేశించాయి, ఉద్యమశీలత కొరవడింది. జ్యోతిబసుతో సహా పార్టీ, ప్రభుత్వ అధినేతలందరూ వ్యక్తిగత నిజాయితీకి, నిరాడంబరతకు ప్రతీకలుగా ఉండినప్పటికీ, దిగువస్థాయిల్లో పార్టీనాయకుల తీరు భిన్నంగా ఉండింది.

బెంగాల్‌తో సంబంధం లేకుండా మార్క్సిస్టు పార్టీ సరళిలో కూడా మార్పులు రాసాగాయి. కొత్తరకం రాజీకమ్యూనిస్టులే తప్ప కడదాకా నిలిచే విప్లవ కమ్యూనిస్టులు కాదని నక్సలైట్లు 1960లలోనే విమర్శించినప్పటికీ, ఎమర్జెన్సీ ముగిసేదాకా మార్క్సిస్టు పార్టీకి మిలిటెంట్ పార్టీ ప్రతిష్ఠే ఉండేది. అత్యవసర పరిస్థితి కాలంలో ఇందిర అణచివేతచర్యలకు లక్ష్యంగా ఉన్నవారిలో, అజ్ఞాతజీవితం గడపవలసివచ్చినవారిలో మార్క్సిస్టులు కూడా ఉన్నారు.

ఆ తరువాత కొంతకాలం దాకా సిపిఎం మాటల్లో విప్లవం, తగిన సమయంలో సాయుధపోరాటం వంటి మాటలు వినిపిస్తూనే ఉండేవి. మరోవైపు ఇందిరాగాంధీతో అంటకాగి అప్రతిష్ఠపాలైన సిపిఐతో పోల్చినప్పుడు, మార్క్సిస్టుపార్టీ నికార్సయిన పార్టీగానే కనిపించేది. బెంగాల్ విజయంతో స్ఫూర్తిపొందిన ఆపార్టీ 1980ల తరువాత ప్రధానస్రవంతి రాజకీయాలపై దృష్టి కేంద్రీకరించింది. జాతీయస్థాయిలో ప్రతిపక్ష ప్రత్యామ్నాయాలను నిర్మించడంలోను, రాష్ట్రాల స్థాయిలో కాంగ్రెసేతర పక్షాలతో పొత్తుపెట్టుకోవడంలోను ఆసక్తిపెరిగిపోయింది.

అదే సమయంలో తనకు అనుబంధంగా ఉన్న రైతాంగ, కార్మిక, ఉద్యోగ సంఘాల ద్వారా పోరాటాలను కూడా పార్టీ నిర్వహించేది. అయితే, పాలకపార్టీలతో పొత్తుల క్రీడ కారణంగా అప్పుడప్పుడు నాలుగుసీట్లు అదనంగా గెలుచుకోగలిగినా, మరోసారి అవే ప్రధానపార్టీలు చతికిలపడినప్పుడు వామపక్షాల సభాబలం కూడా తగ్గిపోయేది. పోరాటాల ద్వారా ఏర్పడే ప్రజాబలం మాత్రమే వారికి స్థిరంగా ఉంటూ వచ్చింది.

ఆ వాస్తవాన్ని అర్థం చేసుకోకుండా సిపిఎం, ఎన్నికల రాజకీయాలపైనే మొగ్గు చూపుతూ వచ్చింది. ప్రధాన పాలక పార్టీల ఘర్షణలో ముందుకు వచ్చిన దేశసమగ్రత, సమైక్యత, సుస్థిరత, లౌకికవాదం, తీవ్రవాదంపై పోరాటం- వంటి నినాదాల చుట్టూ పరిభ్రమించింది. శ్రామికవర్గపార్టీగా ఉండిన సంస్థ భావరంగంలో ఎగువ మధ్యతరగతికి, ఆర్థికవిధానాల్లో పారిశ్రామికులకు ఆమోదకరంగా ఉండడానికి ప్రయత్నాలు చేస్తూ వచ్చింది.

1990దశకం ప్రారంభంలో అమలులోకి వచ్చిన ఆర్థికసంస్కరణలు వామపక్షాలకు కొత్త పోరాట అవకాశాలను తెరిచాయి. ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల ప్రైవేటీకరణ, కొత్త పారిశ్రామికవిధానం వల్ల కార్మికులకు ఏర్పడిన అభద్రత కమ్యూనిస్టులకు నూతన పోరాట ఎజెండాను కల్పించాయి.

అయితే, ఆ అవకాశాలను సమర్థవంతంగా వినియోగించుకోవడంలో వామపక్షాలు విఫలమయ్యాయి. సంస్కరణల తొలి దశాబ్దంలో వామపక్షాలు చేసిన ఉద్యమాలన్నీ సారాంశంలో- ప్రభుత్వం తాను తలపెట్టిన సంస్కరణలను కొద్దిపాటి సవరణలతో అమలుచేయించడానికి పనికివచ్చాయి. చివరకు ట్రేడ్‌యూనియన్లు, ఉద్యోగసంఘాలు బలహీనపడ్డాయి. మార్క్సిస్టు పార్టీ నేతలే సంస్కరణల్లోని మంచిని కూడా చూడాలనే వాదన ప్రారంభించారు.
బుద్ధదేవ్ భట్టాచార్య బెంగాల్‌లో సంస్కరణలకు ప్రతినిధిగా చూస్తున్నాము కానీ, 1990లలో జ్యోతిబసు రాష్ట్రానికి ప్రయోజనం కలిగినట్టయితే విదేశీపెట్టుబడులను ఆహ్వానిస్తామని ప్రకటించారు. ఇక బుద్ధదేవ్ హయాంలో అయితే, మార్పు స్పష్టంగా కనిపించింది. 2006లో ఆయన ఘనవిజయం సాధించినప్పుడు మొదటగా అభినందించింది రతన్‌టాటాయే.

ఉద్యోగాలు దొరుకుతున్నప్పుడు విదేశీపెట్టుబడి మీద ఏమిటి మీ అభ్యంతరం?- అని బుద్ధదేవ్ కేరళలోని తన సహచరుడు అచ్యుతానందన్‌ను ఒక సందర్భంలో ప్రశ్నించారు. బెంగాల్‌లో మార్క్సిస్టు పార్టీ మాట్లాడుతున్న మాటలకు, ఇతర రాష్ట్రాల్లో ఆ పార్టీ అనుసరించిన వైఖరికి పొంతన లేక పార్టీ అభిమానులు గందరగోళపడ్డారు. తన విధానంలోని ద్వంద్వ స్వభావానికి పార్టీ తగిన వివరణ ఇవ్వలేకపోయింది.

భూములను పంచి, కౌలురైతాంగానికి హక్కులు ఇచ్చి, రైతు అనుకూల చర్యలు చేపట్టిన ప్రభుత్వం పరిశ్రమల కోసం నందిగ్రామ్‌లో, సింగూర్‌లో రైతుల భూములను ఇవ్వడం బెంగాల్ ప్రజలు జీర్ణించుకోలేకపోయారు. దీర్ఘకాలంగా బెంగాల్‌లో పార్టీరాజ్యానికి వ్యతిరేకంగా ప్రజలను కూడగడుతున్న తృణమూల్ కాంగ్రెస్‌కు, నలభైయేండ్ల కిందట విఫలమైన ప్రయత్నాన్ని మరోసారి చేపట్టిన మావోయిస్టులకు క్రమంగా రాష్ట్రంలో ఆదరణ పెరిగింది.
ఒకనాడు బెంగాల్‌లో తలదాచుకున్న సిక్కు తీవ్రవాదులను పంజాబ్ పోలీసులు అపహరించి ఎన్‌కౌంటర్ చేస్తే అభ్యంతరం చెప్పిన వామపక్ష ప్రభుత్వం ఇప్పుడు స్వయంగా కేంద్రబలగాలతో కలసి ప్రజలపై అణచివేతచర్యలను నిర్వహించడం, బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్లు చేయడం రాష్ట్రంలో దిగజారిన విలువలకు సాక్ష్యంగా నిలిచాయి.

మూడున్నర దశాబ్దాల కిందట ఏర్పడిన వామపక్ష ప్రభుత్వం చాలా కాలం పాటు కట్టుబడిన విలువలను కూడా చివరి సంవత్సరాలలో వదులుకున్నది. అందుకే, నందిగ్రామ్, సింగూర్ తరువాత జరిగిన అన్ని స్థాయిల ఎన్నికల్లో లెఫ్ట్‌ఫ్రంట్ పరాజయాన్ని చవిచూస్తూ వచ్చింది. సిపిఎంనేతలు అంటున్నట్టు బెంగాలీలు కోరుకున్నది కేవలం పార్టీల మార్పు, నేతల మార్పు కాదు. విధానాల మార్పు.

బెంగాల్, కేరళల్లో పరాజయం మార్క్సిస్టు పార్టీకి ఒకరకంగా మేలుచేస్తుంది. తన విధానాలను సమీక్షించుకోవడానికి ఉపకరిస్తుంది. ఏ శషభిషలు లేకుండా దేశంలో అమలవుతున్న అభివృద్ధి విధానాన్ని సమర్థించడమా, నానాటికి పెరుగుతున్న ప్రజాచైతన్యాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవడమా వారు నింపాదిగా, ఏ పరిమితులూ లేకుండా చర్చించుకోవచ్చు. 2000 సంవత్సరం తరువాత నాలుగేళ్ల పాటు మన రాష్ట్రంలో మార్క్సిస్టు పార్టీ నిర్వహించిన ఉద్యమాలను గుర్తు తెచ్చుకుంటే, దాని శక్తిసామర్థ్యాలను తక్కువ చేయలేము.

ఆ ప్రయాస అంతా రాజశేఖరరెడ్డి విజయానికి తోడ్పడిందనుకోండి, అది వేరే విషయం. విప్లవకరమైన, మిలిటెంట్ పార్టీగా మార్క్సిస్టు పార్టీ ఉండాలని ఇప్పుడు ఎవరూ ఆశించడంలేదు. నికార్సయిన సోషల్ డెమొక్రాటిక్ పార్టీ కూడా ప్రస్తుత పరిస్థితుల్లో ప్రజలకు ఎంతో చేయగలదు. భారత రాజకీయచిత్రపటంలో ఒక కట్టుబాటున్న ప్రజాస్వామిక రాజకీయ పక్షం అవసరం స్పష్టంగానే కనిపిస్తున్నది. మార్క్సిస్టు పార్టీ ఆత్మవిమర్శ ఆ కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చే దిశగా సాగాలని కోరుకోవాలి.

మార్క్సిస్టుపార్టీ స్వయంకృతాపరాధాల కారణంగా ఓడిపోయిందని గ్రహించడం అవసరమే కానీ, అందుకు ఆనందించడం కానీ, సంబరపడడం కానీ అనవసరం.మార్క్సిస్టులు బలహీనపడితే, ప్రధానస్రవంతి రాజకీయాల్లో ప్రజానుకూలమైన గొంతు కనీసంగాకూడా, అప్పుడప్పుడైనా వినిపించే అవకాశం ఉండదు. అలాగే, మమతాబెనర్జీ పరిపాలన ఎట్లా ఉండబోతున్నదో చెప్పడానికి పెద్దగా కష్టపడనక్కరలేదు. రెండు ఊర్లలో భూమిని అన్యాక్రాంతం చేసినందుకే ప్రభుత్వంపై ఆగ్రహించిన బెంగాలీలు, మొత్తం రాష్ట్రాన్ని అంగట్లో పెట్టగలిగే విధానాలున్న మమతను ఎంతో కాలం సహించరు.
-కె. శ్రీనివాస్